Debaty sejmoweIX Kadencja

Interpelacja w sprawie przejęcia przez rady gmin obowiązków w zakresie odbioru i utylizacji odpadów komunalnych oraz ustalenia z tego tytułu powszechnej, zryczałtowanej opłaty dla gospodarstw domowych

   Gminy są ustawowo zobowiązane do organizacji gospodarki odpadami oraz do budowy, eksploatacji i rekultywacji składowisk odpadów, a w przyszłości budowy i eksploatacji Zakładów Unieszkodliwiania Odpadów (ZUO). Obecnie, po przyjęciu Krajowego Planu Gospodarki Odpadami, opracowywane są Plany Wojewódzkie, które precyzują sposób postępowankia z odpadami. Na ich podstawie zostaną opracowane Plany Powiatowe i Gminne. W planach tych zostaną wprowadzone zapisy dotyczące szczegółowych uregulowań dotyczących organizacji gospodarki odpadami, w tym - sposobu ich unieszkodliwiania. Dla prawidłowego funkcjonowania całego systemu konieczne jest, aby gminy posiadały odpowiednie środki finansowe, które będzie można racjonalnie i efektywnie wykorzystać.    W ubiegłym roku Rada Ministrów skierowała do Sejmu projekt poprawki do ustawy o utrzymaniu porządku i czystości, proponując, aby przejęcie niektórych obowiązków właścicieli przez gminy mogło się odbywać na podstawie uchwał rad gmin, a nie jak obecnie na podstawie referendum. Niestety, zaproponowane zmiany zostały odrzucone przez Sejm i Senat RP.    Obecna sytuacja prawna nie pozwala na skuteczne działanie gmin w zakresie gospodarki odpadami. Gminy, które są odpowiedzialne za cały proces, nie mają możliwości bezpośredniego wpływu na jego realizację, gdyż właściciele nieruchomości zawierają umowy na świadczenie usług indywidualnie z podmiotami gospodarczymi. Jedynym instrumentem, który posiadają gminy, jest przeprowadzanie kontroli stosowania się właścicieli nieruchomości do obowiązujących przepisów i w przypadku braku ich respektowania stosowanie sankcji administracyjnych. Rozwiązania te są długotrwałe i w związku z tym mało skuteczne. Efektem tego, szczególnie w mniejszych gminach, gdzie przewagę stanowi zabudowa indywidualna oraz tereny wiejskie, jest zanieczyszczenie środowiska naturalnego. Wszędzie można spotkać wyrzucone odpady - w lasach, przydrożnych rowach, na polach. Mimo ciągłego porządkowania terenu przez gminy, w sposób ciągły powiększają się istniejące lub powstają nowe tzw. ˝dzikie wysypiska˝.    Wprowadzenie stałej opłaty za przejęcie obowiązku przez gminę (tzw. podatek śmieciowy) to forma obligatoryjnego świadczenia pieniężnego na jej rzecz - w odniesieniu do każdego mieszkańca. Niewątpliwie wprowadzenie stałej opłaty od każdego mieszkańca, przeznaczonej na finansowanie kosztów wywozu i utylizacji odpadów komunalnych ma liczne zalety:    - najważniejsza to likwidacja przyczyn powstawania dzikich wysypisk oraz spalania odpadów w paleniskach domowych, co pozwoli na objęcie w krótkim czasie zbiórką wszystkich odpadów komunalnych, bez konieczności zaangażowania służb kontrolnych;    - poprawa stanu środowiska naturalnego;    - realizacja zasady, że produkujący odpady płaci - każdy jest producentem śmieci;    - gmina może być stroną dla potencjalnego inwestora (np. budowa składowiska i urządzenia do utylizacji odpadów);    - gmina jest zobowiązana wyłonić w drodze przetargu firmę, która w sposób skuteczny i nowoczesny zorganizuje kompleksowy system gospodarki odpadami;    - cena za usuwanie odpadów uwzględnia koszty ich unieszkodliwiania, ale równocześnie zastosowana forma przetargu ogranicza zapędy firm do jej zawyżania;    - gmina pozyskuje stałe, przewidywalne i łatwe do kalkulacji źródło dochodów, które są w całości przeznaczane na prowadzenie gospodarki odpadami;    - wieloletnia umowa korzystna jest zarówno dla inwestora, jak i dla gminy, która dzięki temu ma dużą pewność realizacji zadania własnego.    Taka forma opłat za odpady jest korzystna zarówno dla gmin, jak i dla mieszkańców.    Następną zaletą takiego rozwiązania byłoby to, że, pobierając taką opłatę, gmina stałaby się stroną zawierającą umowę z firmą zajmującą się wywozem odpadów. Powinna to być umowa wieloletnia, zawarta w trybie ustawy o zamówieniach publicznych. Termin obowiązywania tej umowy powinien być dłuższy niż trzy lata - wymagałby to również zmiany w ustawie o zamówieniach publicznych. Takie rozwiązanie pozwoli gminie na wyłonienie wiarygodnego oferenta, a dla firmy posiadającej taką umowę jest bardzo ważne, gdyż pozwala planować wieloletnie inwestycje, jakie są wymagane w tej branży (np. zakup śmieciarek, kubłów).    Kolejną zaletą byłoby zmniejszenie biurokracji - dotychczas firmy przewozowe podpisują umowy z każdym mieszkańcem. W proponowanym przez nas rozwiązaniu byłaby to tylko jedna umowa z gminą.    Należy podkreślić, że proponowane wprowadzenie tzw. podatku ˝śmieciowego˝ nie jest dodatkowym obciążeniem dla większości rodzin, tzn. dla tych, którzy uczciwie płacą za wywóz odpadów komunalnych. Ustalenie stałej opłaty od mieszkańca na poziomie dotychczas obowiązującym w budownictwie wielorodzinnym w większości przypadków powinno zapewnić możliwość prawidłowego zorganizowania i funkcjonowania gospodarki odpadami komunalnymi. Opłata ta będzie natomiast zdecydowanie motywowała do oddania wyprodukowanych odpadów komunalnych wszystkich tych, którzy do tej pory niszczą środowisko naturalne.    Rozwiązanie takie stosowane jest w większości państw Unii Europejskiej i bardzo dobrze zdaje egzamin. Byłoby też bardzo pomocne dla samorządów gminnych, które - zamiast istniejącego do tej pory systemu restrykcyjnego - mogłoby stosować system motywujący do pozytywnych zachowań. Obecne rozwiązania prawne pozwalają na przejęcie obowiązków związanych z gospodarką odpadami przez gminy na podstawie przeprowadzonego referendum. Od 1991 roku do chwili obecnej w Polsce przeprowadzono ok. 20 tego typu referendów. Liczba ta świadczy o braku zainteresowania samorządów przeprowadzeniem tego typu rozwiązań ze względu na ich niską skuteczność. Podstawowymi przeszkodami utrudniającymi uzyskanie rozstrzygnięcia w drodze referendum są m.in.:    - minimalny ustawowy próg frekwencji wynoszący 30%;    - konieczność przekonania mieszkańców do wprowadzenia stałej opłaty za przejęcie obowiązków przez gminę (czasami niższej niż obecnie obowiązująca), która jest powszechnie odbierania jako kolejny podatek.    Omawiany wniosek uzyskał jednogłośnie poparcie Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Małopolski.    Mając na uwadze polskie uregulowania prawne w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi na tle przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej, wnioskuję o dokonanie zmiany w ustawie z dn. 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. Nr 9, poz. 31 z późniejszymi zmianami) poprzez rozszerzenie katalogu obowiązków podatkowych o obowiązek podatkowy w podatku komunalnym (tzw. ˝śmieciowym˝). Oczekuję odpowiedzi na kwestie poruszone w interpelacji.    Z poważaniem    Poseł Paweł Graś    Kraków, dnia 24 listopada 2003 r.