Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie prawnego unormowania leasingu

   Szanowny Panie Marszałku! Przesyłam uprzejmie odpowiedź na interpelację panów posłów Bogdana Lewandowskiego i Janusza Zemke w sprawie prawnego unormowania leasingu, przesłaną przy piśmie nr SPS-0202-5705/01.    Problem prawnego unormowania leasingu był w płaszczyźnie cywilnoprawnej przedmiotem znaczącej nowelizacji Kodeksu cywilnego, która weszła w życie 9 grudnia 2000 r. (DzU z 2000 r. nr 74, poz. 857).    Odnosząc się do kwestii wprowadzenia licencjonowania i nadzorowania firm leasingowych, trzeba wskazać, że spośród 15 krajów Unii Europejskiej działalność leasingowa jest w pełni licencjonowana jedynie w dwóch, tj. w Portugalii, gdzie licencja wydawana jest przez Bank Centralny, a stawiane wymagania są takie same, jak dla instytucji bankowych, bowiem przedsiębiorstwa leasingowe mają takie same uprawnienia, jak instytucje bankowe, oraz w Grecji, gdzie warunkiem uzyskania licencji jest posiadanie przez firmę leasingową kapitału własnego, określonego na poziomie 50% kapitału wymaganego dla instytucji bankowych. We Francji nadzorowi bankowemu i licencjonowaniu podlegają bankowe firmy leasingowe, albowiem mogą one wykonywać również funkcje banków, zaś tzw. producenckie firmy leasingowe (oferujące produkty określonego producenta) oraz firmy niezależne nie podlegają żadnemu licencjonowaniu. Podkreślenia wymaga fakt, że w żadnym z krajów aspirujących podobnie jak Polska do Unii Europejskiej działalność leasingowa nie jest licencjonowana.    Zgodnie z regulacjami zawartymi w przesłanym do Sejmu rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe (druk nr 2535) zostanie wprowadzona do polskiego systemu prawa bankowego możliwość sprawowania nadzoru nad bankami na bazie skonsolidowanej. Oznacza to, iż tzw. bankowe firmy leasingowe, czyli przedsiębiorstwa, których podmiotem dominującym jest bank, będą włączone do systemu nadzorowania banków. Wprawdzie nie znaczy to, że firmy leasingowe będą bezpośrednio nadzorowane przez instytucję państwową, jednakże sytuacja finansowa banku będzie oceniana w kontekście sytuacji finansowej całej grupy, w której bank funkcjonuje. Kondycja finansowa przedsiębiorstw leasingowych będzie zatem miała wpływ na ocenę sytuacji finansowej banku.    W myśl projektowanych przepisów regulujących wykonywanie nadzoru nad bankami na bazie skonsolidowanej firmy leasingowe będą się mieścić w zakresie definicji instytucji finansowej, w związku z czym banki, które będą podmiotami dominującymi dla tego rodzaju przedsiębiorstw, sporządzając skonsolidowane sprawozdanie finansowe wszystkich swoich podmiotów zależnych uwzględniać będą dane zawarte w sprawozdaniu finansowym zależnej firmy leasingowej. Bank będący podmiotem dominującym firmy leasingowej zobligowany będzie do przesłania Komisji Nadzoru Bankowego sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa leasingowego. Inspektorzy nadzoru bankowego oraz osoby upoważnione przez Komisję Nadzoru Bankowego będą uprawnione do dokonywania czynności kontrolnych mających na celu sprawdzenie uzyskanych informacji w podmiotach zależnych banku, w tym bankowych firm leasingowych. Powyższe oznacza, iż tzw. bankowe firmy leasingowe, po wejściu w życie nowelizacji ustawy Prawo bankowe, objęte zostaną dość daleko idącym reżimem nadzorczym. Nie oznacza to jednak, iż projektowane nowe ramy prawne nadzoru bankowego umożliwią nadzorowanie firm leasingowych. Ustawa Prawo bankowe oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim ogniskują zadania Komisji Nadzoru Bankowego na nadzorowaniu banków. Celem wprowadzenia przepisów o nadzorze skonsolidowanym jest efektywniejsze nadzorowanie banków funkcjonujących w strukturach o charakterze konglomeratów finansowych.    Kwestia ustanowienia wymogów dotyczących minimalnego kapitału, wskaźników bezpieczeństwa i koncentracji ryzyka, stworzenia odpowiednich procedur wiarygodności klientów, adresowana do firm leasingowych, wydaje się być postawiona niewłaściwie. Firmy leasingowe, jak każdy podmiot gospodarczy, finansuje swoją działalność poprzez kredyty bankowe, a zatem to do banków należy ocena ryzyka związanego z udzielanym kredytem, a więc de facto ocena koncentracji ryzyka czy też jakości procedur stosowanych w firmie leasingowej. Można zatem mówić raczej o ewentualnym zdefiniowaniu i ustanowieniu na użytek banków zespołu wskaźników oceny standingu finansowego firm leasingowych, traktowanego jako jeden z istotnych elementów oceny ryzyka transakcji kredytowej na rzecz firmy leasingowej. Sprzyjającą okolicznością jest po temu uchwalona przez Sejm w ubiegłym roku i wchodząca w życie od 1 stycznia 2002 r. ustawa o rachunkowości, która stanowić będzie podstawę dla opracowanych przez Komitet Standardów Rynku Kapitałowego jednolitych standardów rachunkowości dla leasingu.    Wprowadzenie unormowań regulujących bezpośredni nadzór instytucjonalny nad sektorem leasingowym nie znajduje uzasadnienia. Ryzyko jest nieodłącznym elementem prowadzenia działalności gospodarczej w warunkach gospodarki rynkowej. Z tego powodu prawidłowy rozwój rynku wymaga powściągliwości w kreowaniu unormowań dających organom państwa wpływ na funkcjonowanie obrotu gospodarczego.    Pewne wrażliwe z punktu widzenia społecznego segmenty rynku wymagają szczegółowego określenia ram ich funkcjonowania oraz powołania instytucji publicznej, której zadaniem będzie nadzór nad tymi obszarami gospodarczymi. Takim rodzajem przedsiębiorstw, które wymagają nadzoru ze strony państwa, są tzw. instytucje zaufania publicznego, czyli np. banki, fundusze emerytalne, firmy ubezpieczeniowe. Zakłócenia w funkcjonowaniu tych przedsiębiorstw mogą wiązać się z utratą środków finansowych, jakie zostały im powierzone przez obywateli, co może wywołać negatywne skutki dla całej gospodarki kraju.    Trzeba w tym miejscu podkreślić, że klientami instytucji zaufania publicznego są w zdecydowanej większości osoby niezorientowane w mechanizmach funkcjonowania współczesnego rynku. Konieczne jest zatem zaktywizowanie funkcji ochronnej państwa w celu zabezpieczenia podstaw ich egzystencji. Art. 7091 K.c., definiując instytucję leasingu, wiąże jego zakres z obrotem profesjonalnym. Świadczenie usług leasingowych odbywa się zatem tylko i wyłącznie w ramach profesjonalnej działalności firmy leasingowej. Z tego powodu nie jest konieczne wprowadzanie szczególnych rozwiązań dla określania ram funkcjonowania tego typu podmiotów.    Należy wskazać, że przedsiębiorstwa leasingowe nie mają przymiotu instytucji zaufania publicznego. Nie gromadzą oszczędności obywateli (jak czynią banki), nie chronią przed ryzykiem wystąpienia zdarzeń losowych (jak np. firmy ubezpieczeniowe), ani nie inwestują środków obowiązkowo powierzanych przez obywateli w ramach systemu ubezpieczeń społecznych (tak jak fundusze emerytalne). Działalność leasingowa jest inwestycją, która ma na celu wypracowanie zysku na bazie dostępnego kapitału. Nieodłącznym elementem każdej inwestycji jest ryzyko, immanentne w warunkach gospodarki rynkowej. Trudno dostrzec przesłanki uzasadniające określanie innych ram działania dla podmiotów inwestujących w działalność leasingową, niż dla podmiotów zaangażowanych np. w działalność w sektorze usług faktoringowych. Z tego powodu wydaje się, iż wyważenie adekwatności ryzyka podejmowanego przez przedsiębiorstwo leasignowe do posiadanych zasobów powinno być pozostawione w sferze nadzoru właścicielskiego.    Ingerencja państwa w procesy rynkowe zachodzące w polskim sektorze leasingowym najprawdopodobniej spowolniałaby dynamiczny rozwój tej gałęzi rynku, a tym samym całej gospodarki, zakłócając w ten sposób rozwój bazy podatkowej, jakże istotnej wobec różnorakich potrzeb społecznych realizowanych z budżetu państwa.    Wobec powyższego ministerstwo nie rozważa w najbliższej przyszłości prawnego unormowania leasingu we wskazanym w interpelacji poselskiej zakresie, poza zmianami, które zostały powyżej zaprezentowane.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Rafał Zagórny    Warszawa, dnia 2 marca 2001 r.