Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie usytuowania uczelni medycznych w stosunku do szpitali klinicznych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Chmielewskiego, przekazaną przy piśmie SPS-0202-5533/01, w sprawie usytuowania uczelni medycznych w stosunku do szpitali klinicznych, przekazuję niniejsze wyjaśnienia.    Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (DzU nr 91, poz. 408, z 1992 r. nr 63, poz. 315, z 1994 r. nr 121, poz. 591, z 1995 r. nr 138, poz. 682 i nr 141, poz. 692, z 1996 r. nr 24, poz. 110, z 1997 r. nr 104, poz. 661, nr 121, poz. 769 i nr 158 poz. 1041, z 1998 r. nr 106, poz. 668, nr 117, poz. 756 i nr 162, poz. 1115, z 1999 r. nr 28, poz. 255 i 256 i nr 84, poz. 935 oraz z 2000 r. nr 12, poz. 136, nr 43, poz. 489) akademie medyczne nie mogą przejąć w pełni kompetencji organu założycielskiego dla szpitali klinicznych. Zgodnie z intencją ustawodawcy obowiązujące przepisy nadają status publicznego zakładu opieki zdrowotnej wyłącznie zakładom opieki zdrowotnej utworzonym przez podmioty władzy publicznej: organ administracji rządowej (ministra, centralny organ administracji rządowej lub wojewodę - w przypadkach określonych w ustawie o Inspekcji Sanitarnej - DzU nr 90, poz. 575 z 1998 r., nr 106, poz. 668, nr 117 poz. 756 z 1999 r., nr 70, poz. 778, z 2000 r. nr 12, poz. 136) jednostki samorządu terytorialnego (gminę, powiat i samorząd województwa). Wprawdzie przepis art. 8 ust. 1 pkt 1a ww. ustawy daje możliwość utworzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej wyjątkowo, również przedsiębiorstwu państwowemu ˝Polskie Koleje Państwowe˝, ale przepisy te zostały wprowadzone z powodu konieczności prawnej regulacji faktycznie istniejącego stanu. Od 1 stycznia 1999 r. większość z tych zakładów została przejęta przez jednostki samorządu terytorialnego.    Akademia medyczna jako państwowa osoba prawna nie może tworzyć publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bez względu na formę jego prowadzenia. Państwowa uczelnia medyczna, choć jest podmiotem o szczególnym statusie publicznoprawnym, nie należy jednak do kręgu podmiotów władzy publicznej, w szczególności nie jest organem administracji rządowej ani jednostką samorządu terytorialnego. Z tego względu nieuzasadnione byłoby wyposażenie jej w zastrzeżone dla podmiotów władzy publicznej szczególne uprawnienia administracyjne i finansowe, przysługujące organowi, który utworzył publiczny zakład opieki zdrowotnej. Podkreślić należy, że akademie medyczne, posiadając przymiot osobowości prawnej, miały i nadal mają możliwość tworzenia zakładów opieki zdrowotnej, ale o charakterze niepublicznym.    Publiczne zakłady opieki zdrowotnej mogą być prowadzone w formie jednostki budżetowej, zakładu budżetowego i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, posiadającego osobowość prawną, tym samym mogą być przekształcane wyłącznie w ramach tych form. Zasady tworzenia jednostek budżetowych i zakładów budżetowych określają art. 18 i 19 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU z 1998 r. nr 155, poz. 1014, z 1999 r. nr 38, poz. 360, nr 49, poz. 485, nr 70, poz. 778, nr 110, poz. 1255 oraz z 2000 r. nr 6, poz. 69, nr 12, poz. 136, nr 48, poz. 550). Wynika z nich jednoznacznie, że akademia medyczna, nie będąc ani organem administracji państwowej, ani jednostką samorządu terytorialnego, takich jednostek sektora finansów publicznych nie może tworzyć.    Pewne obawy budzi także propozycja przekazania uczelniom uprawnień w stosunku do składników majątkowych będących w posiadaniu szpitali klinicznych. Szpitale kliniczne to jednostki o najwyższym poziomie świadczenia usług medycznych, wyposażone w specjalistyczny i kosztowny sprzęt medyczny, służący m.in. do świadczenia wysokospecjalistycznych procedur medycznych finansowanych przez budżet państwa. Stosownie do postanowień ustawy o zakładach opieki zdrowotnej organ, który utworzył publiczny zakład, przejmuje majątek zakładu po jego likwidacji (art. 53a ust. 2 - por. art. 1 pkt 13 przedłożonego projektu), jak również przysługuje mu prawo do pozbawienia zakładu składnika przekazanego lub nabytego mienia w przypadku połączenia lub podziału albo przekształcenia zakładu (art. 53a ust. 1). W przypadku ewentualnej likwidacji szpitala klinicznego dotychczasowy majątek skarbu państwa stałby się majątkiem akademii medycznej, co z uwagi na fakt, że był on zakupiony ze środków publicznych, jest daleko kontrowersyjne, szczególnie, że nie jest jasno określone kto w tym wypadku byłby zobowiązany zapewnić określone świadczenia zdrowotne oferowane przez zlikwidowany szpital kliniczny.    Wątpliwości może budzić regulacja, na mocy której państwowe uczelnie medyczne oraz państwowe uczelnie prowadzące działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych stają się z mocy prawa organem założycielskim szpitali klinicznych. W przypadku osiągnięcia ujemnego wyniku finansowego, którego zakład nie byłby w stanie pokryć, uczelnie jako nowy organ założycielski odpowiadałyby za wszystkie zobowiązania przejętego podmiotu. Takie rozwiązanie wydaje się być niekorzystne dla samych uczelni, powodując ich dodatkowe obciążenie finansowe.    Ponadto z treści art. 60 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej wynika, że zobowiązania i należności samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej po jego likwidacji stają się zobowiązaniami skarbu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, która utworzyła zakład. Zasady ogólne Kodeksu cywilnego, a w szczególności jego art. 40 § 1, wykluczają możliwość ponoszenia przez państwowe osoby prawne, a więc i akademie medyczne, odpowiedzialności za zobowiązania skarbu państwa, jak również skarb państwa nie może ponosić odpowiedzialności za zobowiązania tych państwowych osób prawnych. Przy umożliwieniu akademiom medycznym, które są państwowymi osobami prawnymi, tworzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej doszłoby do sytuacji, w której za zobowiązania takich zakładów opieki zdrowotnej w razie ich likwidacji odpowiedzialność ponosiłby skarb państwa, a nie organ, który utworzył zakład, czyli akademia medyczna. Takie rozwiązanie burzy istniejący porządek prawny i może skutkować obciążeniem finansów publicznych zobowiązaniami, na których powstanie organy administracji państwowej i samorządowej nie będą miały żadnego wpływu, w przeciwieństwie do sytuacji gdy same są organami tworzącymi publiczne zakłady opieki zdrowotnej.    Odnośnie do źródeł finansowania szpitali klinicznych i ich relacji z uczelniami medycznymi wyjaśniam, że szpitale kliniczne są samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej. Szpitale te są udostępnione państwowym uczelniom na potrzeby wykonywania zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Podstawę stanowi umowa cywilnoprawna. Gwarantem zawarcia tej umowy jest minister zdrowia (organ założycielski), który gdy nie dochodzi do zawarcia ww. umowy, mediuje między stronami, a jeżeli to nie przynosi skutku, określa warunki, na których szpital musi udostępnić swoją bazę na potrzeby dydaktyczno-naukowe akademii medycznej. Taką samą umowę uczelnia medyczna może podpisać z każdym innym publicznym lub niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej. Umożliwia to uczelniom medycznym wybór na swoją bazę dydaktyczno-naukową najlepiej spełniających te zadania szpitali, a jednocześnie pozwala racjonalnie gospodarować środkami przeznaczonymi na dydaktykę i naukę. Udostępnienie powyższe nie może ograniczyć dostępności świadczeń zdrowotnych określonych w statucie SPZOZ.    Tę kwestię reguluje rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 17 września 1999 r. w sprawie określenia koniecznych elementów umów o udostępnienie szpitala klinicznego albo oddziału klinicznego na wykonywanie zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Umowa na świadczenie usług dydaktycznych i naukowych powinna być zawierana pomiędzy szpitalem a uczelnią medyczną z zachowaniem zasad określonych w rozporządzeniu. W proponowanych umowach obie strony umowy próbują kompensować koszty bieżące prowadzonej dydaktyki i nauki opłatami uzyskanymi z dzierżawy gruntów i urządzeń oraz z najmu budynków i użyczenia aparatury medycznej zakupionej ze środków publicznych, a przeznaczonych na działalność usługową, naukową i dydaktyczną. Od uczelni i szpitali zależy treść umów i kalkulacje kosztów. Tak zorganizowana współpraca zabezpiecza potrzeby akademii medycznej w zakresie kształcenia i prowadzenia badań naukowych. Jednocześnie przekazanie uprawnień i obowiązków wobec szpitali klinicznych rektorom uczelni nie powinno w żaden sposób wpłynąć na zmianę zasad współpracy.    Szpitale kliniczne w przeważającej części są finansowane na podstawie kontraktów zawartych z kasami chorych. Kasy chorych refundują szpitalom klinicznym koszty świadczonych usług medycznych, nie pokrywają zaś kosztów działalności dydaktyczno-naukowej. Szpitale otrzymują także środki na podstawie kontraktów z Ministerstwem Zdrowia na realizację procedur wysokospecjalistycznych, a ponadto mogą otrzymywać, zgodnie z art. 55 ww. ustawy, dotacje budżetowe m.in. na pokrycie kosztów kształcenia i podnoszenia kwalifikacji osób wykonujących zawody medyczne. Uczelnia powinna ponosić koszty bieżące dydaktyki w zakresie nauk podstawowych w swoich jednostkach organizacyjnych, a także na terenie szpitali klinicznych. Należy jednak podkreślić, że szpitale kliniczne przede wszystkim leczą chorych i w tym zakresie są finansowane przez kasy chorych.    Z wyrazami szacunku    Minister    Grzegorz Opala    Warszawa, dnia 16 lutego 2001 r.