Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie promocji kultury polskiej w Europie i na świecie

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Kulasa dotyczącą promocji kultury polskiej w Europie i na świecie pozwalam sobie przedstawić informacje, które w części dotyczącej kierowanego przeze mnie resortu wyczerpują sformułowane przez pana posła pytania.    1. Jak od strony organizacyjnej przedstawia się system promocji kultury polskiej w Europie i w świecie?    Odpowiedzialność za promocję kultury polskiej w świecie spoczywa przede wszystkim na dwóch ministrach: spraw zagranicznych oraz kultury i dziedzictwa narodowego, których działania wspomagane są przez resort edukacji narodowej oraz, w pewnej mierze, gospodarki. Rolą Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest tworzenie bazy promocyjnej oraz dbałość o substancję kultury narodowej, Ministerstwo Spraw Zagranicznych zapewnia natomiast infrastrukturę umożliwiającą odpowiednią prezentację kultury polskiej za granicą.    W dniu 6 października 1999 r. podpisany został list intencyjny ministrów spraw zagranicznych oraz kultury i sztuki w sprawie współdziałania na rzecz skoordynowanej promocji kultury polskiej. Podpisanie tego dokumentu świadczy o uplasowaniu problemów promocji Polski i polskiej kultury w świecie w centrum priorytetowych zadań rządu. Celem współpracy ministrów jest:    - formułowanie zagranicznej polityki kulturalnej państwa,    - międzyresortowa wymiana informacji,    - współpraca w zakresie priorytetowych projektów promocyjnych,    - przygotowywanie profesjonalnej oferty programowej dla potrzeb promocji,    - tworzenie materiałów informacyjno-promocyjnych o kulturze polskiej,    - promocja instytucji oraz najważniejszych wydarzeń kulturalnych,    - wspieranie tworzenia baz danych na temat kultury polskiej,    - współdziałanie na rzecz głównych instytucji kulturalno-naukowych polskiej emigracji,    - wspieranie polonistyki zagranicznej.    Również zgodnie z zapisami listu intencyjnego z dniem 1 marca 2000 r. zarządzeniem ministra kultury i dziedzictwa narodowego utworzone zostało Centrum Międzynarodowej Współpracy Kulturalnej - Instytut Adama Mickiewicza. Dyrektora instytutu oraz jego zastępcę powołuje i odwołuje minister kultury i dziedzictwa narodowego, po zasięgnięciu opinii ministra spraw zagranicznych. W skład kolegium instytutu (organu opiniodawczego i doradczego dyrektora) wchodzą po trzy osoby powoływane przez obu ministrów spośród pracowników ministerstw. Celem działania instytutu jest promocja środków pozabudżetowych i wykorzystywanie ich na realizację zadań instytutu. W szczególności zadania instytutu mają służyć popularyzowaniu wiedzy o polskiej kulturze i jej historii poprzez współdziałanie z najważniejszymi zagranicznymi ośrodkami kulturalnymi, specjalistami w dziedzinie kultury polskiej, tłumaczami literatury polskiej oraz zagranicznymi ośrodkami polonistyki, a także ośrodkami kulturalnymi Polaków zamieszkałych za granicą. Istotnym elementem działań podejmowanych przez instytut jest przygotowywanie projektów i materiałów promocyjnych dla placówek Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zwłaszcza instytutów polskich oraz konsulatów i ataszatów kulturalnych.    Zakres zadań instytutu obejmuje w szczególności:    - tworzenie projektów promocji kultury polskiej w formie przygotowanych przez instytucje kultury lub indywidualnych kuratorów ofert programowych,    - wspieranie krajowych inicjatyw kulturalnych w takim konstruowaniu działalności programowej, by jak największa liczba projektów miała szansę zaistnienia na płaszczyźnie międzynarodowej,    - tworzenie i ciągła aktualizacja zintegrowanego systemu informacji o kulturze polskiej, polskim dziedzictwie i języku,    - stałe zaopatrywanie, głównie w ramach współpracy z placówkami MSZ, zagranicznych popularyzatorów, badaczy i specjalistów w potrzebne im materiały i informacje,    - tworzenie zestawu podstawowych materiałów informacyjno-promocyjnych na temat kultury polskiej dla odbiorcy zagranicznego,    - wydawanie obcojęzycznych pism promujących kulturę polską,    - fundowanie stypendiów zagranicznych dla polskich twórców i specjalistów, a także stypendiów dla zagranicznych twórców i specjalistów w dziedzinie kultury. W chwili obecnej Instytut Adama Mickiewicza znajduje się w fazie organizacyjnej. Pełna realizacja zadań, które zostały tu przedstawione, nastąpi w chwili uzyskania z rezerwy budżetu państwa stosownych środków na funkcjonowanie instytutu; jego aktywność przyniesie zatem wymierne - i oczekiwane przez MKiDN oraz MSZ - wyniki nie wcześniej niż w roku przyszłym i latach następnych.    Innym ważnym instytucjonalnym elementem systemu promocji jest zorganizowanie przez ministra kultury w 1991 r. Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie. Placówka ta osiągnęła ważną pozycję w propagowaniu kultury i nauki polskiej za granicą. Celem jej działań jest integracja badań naukowych, programów edukacyjnych oraz aktywności promocyjnej w zakresie europejskiego dziedzictwa kulturalnego. Centrum promuje przede wszystkim projekty związane z dziedzictwem kulturowym Europy Środkowej. W ciągu niemal dziesięcioletniej działalności krakowska placówka wypracowała modelową koncepcję promocji regionalnej w szerokim rozumieniu tego słowa.    2. Jak praktycznie układa się współpraca MSZ i ministra kultury i dziedzictwa narodowego w promocji kultury polskiej za granicą?    Zgodnie z postanowieniami § 13 listu intencyjnego w dniu 8 listopada 1999 r. powołany został międzyresortowy zespół do bieżącego przeglądu problemów wynikających z zadań w zakresie kultury polskiej za granicą; w jego skład weszli przedstawiciele Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Zadania zespołu koncentrują się wokół określania głównych kierunków zagranicznej polityki kulturalnej i lokowania w wybranych obszarach przedsięwzięć uznanych za szczególnie ważne i godne wsparcia finansowego zarówno przez MKiDN, jak i MSZ.    Przykładem ścisłej współpracy między obu resortami jest m.in. festiwal ˝Europalia 2001 - Polska˝ w Belgii, realizowany w ramach Programu rządowego promocji zagranicznej akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. W dniu 29 czerwcu 2000 r. ministerstwa podpisały porozumienie dotyczące koordynacji działań przy organizacji tego niezwykle znaczącego przedsięwzięcia promocyjnego prezentującego kulturę polską w krajach Unii Europejskiej.    Prace bieżące zespołu międzyresortowego skupiają się również wokół mniej rozbudowanych, skromniejszych zamierzeń, głównie inicjowanych czy realizowanych przez instytuty polskie (wystawy, spotkania z intelektualistami, koncerty, prezentacje literatury). Uzgodnienia między MKiDN i MSZ dotyczą zaangażowania finansowego w te projekty obu resortów, które dzielą też odpowiedzialność za ich przygotowanie i wykonanie.    3. Jak panowie ministrowie oceniają działalność i skuteczność instytutów kultury polskiej (ośrodków kultury polskiej) w promocji kultury polskiej? W jaki sposób należałoby zwiększyć efektywność tych instytutów?    Instytuty polskie - placówki instytucjonalnie podległe Ministerstwu Spraw Zagranicznych, podobnie jak ataszaty kulturalne przy placówkach dyplomatycznych, spełniają istotną rolę informatora i animatora działań promujących polską kulturę za granicą. Niewątpliwie stale wzrastająca ich liczba jest wynikiem strategii zagranicznej polityki kulturalnej i tworzenia sieci dyplomacji kulturalnej w świecie. Przedstawiciele MKiDN uczestniczą w konkursowych spotkaniach kwalifikacyjnych dla kandydatów na dyrektorów instytutów polskich za granicą, mając tym samym wpływ na kreowanie założeń działalności tych placówek. Z punktu widzenia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego skuteczność instytutów będzie wiązać się na obecnym etapie, a także w przyszłości, z trafnie przygotowaną przez oba ministerstwa promocyjną ofertą kulturalną, wypracowaną w dużej mierze przez zespół międzyresortowy. Szczególnie wysoko - z punktu widzenia MKiDN - cenione są projekty, które - dzięki zaangażowaniu finansowemu partnerów zagranicznych - wykraczają poza ramy instytutów, przyciągając uwagę szerokiej publiczności. Aktualne działania instytutów zdają się potwierdzać taką strategię, czego przykładem może być m.in. cykl przedsięwzięć dotyczących promocji polskiej literatury w Niemczech, którego inicjatorem i organizatorem był Instytut Polski w Düsseldorfie oraz landowe Ministerstwo Kultury Nadrenii-Westfalii. Tak skonstruowany program w roku 1999 oraz 2000 z dużym powodzeniem ˝pilotował˝ projekt wielkiej prezentacji kultury polskiej w czasie Światowych Targów Książki we Frankfurcie. Przykładem równie wartościowej aktywności był Festiwal Kultury Państw Europy Środkowej, zorganizowany w 1998 r. w Londynie przy współudziale instytutów polskiego i austriackiego w Londynie. Ciekawym przykładem umiejętnego wykorzystania zaangażowania partnera zagranicznego była zorganizowana w USA w 1998 r. przy wydatnym udziale MKiDN oraz Ambasady RP wystawa ˝Kraj skrzydlatych jeźdźców˝, poprzedzająca wydarzenia związane z przyjęciem Polski do NATO.    Szczególna rola w pełnieniu zadań promocyjnych została przypisana Instytutowi Adama Mickiewicza. Wspiera on instytuty i ataszaty kulturalne w kreowaniu oferty precyzyjnie adresowanej do lokalnej publiczności. Instytut już wkrótce będzie też ˝producentem˝ tak oczekiwanych materiałów promocyjnych dla instytutów, co pozwoli im plasować propozycje kulturalne w polu zainteresowania zarówno kręgów opiniotwórczych, jak i szerszej publiczności zainteresowanej Polską i polską kulturą.    4. Jakie nakłady finansowe na promocję kultury polskiej za granicą przeznaczone są z budżetu państwa w bieżącym roku? Na jakie główne zadania i przedsięwzięcia przeznacza się większość tych środków finansowych?    Zadanie sformułowane jako ˝promocja kultury polskiej za granicą˝ nie stanowi odrębnej kategorii w klasyfikacji budżetowej. Niewątpliwy, choć trudno wymierny, walor promocyjny mają międzynarodowe przedsięwzięcia kulturalne - festiwale, koncerty, wystawy i spektakle organizowane cyklicznie oraz incydentalnie w Polsce i za granicą. Walor promocyjny ma też polskie uczestnictwo w multilateralnych programach i projektach organizacji europejskich i światowych oraz aktywność kulturalna w ramach dwustronnych dokumentów rządowych. Promocji polskiej kultury sprzyjają bezpośrednie kontakty międzynarodowe instytucji, stowarzyszeń i twórców (również w ramach wymiany stypendialnej), a także działalność o charakterze ciągłym na rzecz włączenia polskich utworów do zagranicznych repertuarów muzycznych, teatralnych i filmowych oraz publikacji polskiej literatury w przekładach.    Zgodnie ze strukturą i regulaminem organizacyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sposób bezpośredni zadania promocyjne są przypisane Departamentowi Współpracy z Zagranicą i Integracji Europejskiej. Plan zadań departamentu na rok 2000 wyniósł 5 mln zł. Ponadto z budżetu MKiDN oraz rezerwy celowej budżetu państwa na rok 2000 przeznaczono na realizację:    - Festiwalu ˝Kraków 2000 - Europejska Stolica Kultury˝ - 12 mln zł,    - projektu ˝Frankfurt 2000˝, będącego wszechstronną prezentacją polskiej kultury w czasie Światowych Targów Książki we Frankfurcie - 10 mln zł.    Znaczący walor promocyjny będzie też miał Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina oraz cykl wydarzeń związanych z obchodami rocznicy ˝Solidarności˝.    Z rezerwy celowej budżetu państwa będą również realizowane działania przygotowawcze do festiwalu ˝Europalia 2001 - Polska˝. MKiDN otrzyma jeszcze w roku bieżącym kwotę 2 mln zł na to zadanie    Instytut Adama Mickiewicza w ramach budżetu MKiDN (z racji utworzenia z dniem 1 marca 2000 r.) uzyskał 200 tys. zł. Obecnie ubiega się o przyznanie z rezerwy celowej budżetu państwa na rok 2000 kwoty 2,150 mln zł niezbędnych do sfinansowania kosztów administracyjnych i działalności merytorycznej nowo utworzonej instytucji.    Środki finansowe przeznaczane są przede wszystkim na istotne przedsięwzięcia (festiwale, dni kultury, projekty milenijne) prezentujące kulturę polską w świecie. Ich interdyscyplinarny charakter wiąże się z zaangażowaniem znacznych środków finansowych, jednakże podstawowym warunkiem ich powodzenia jest aktywność finansowa i organizacyjna partnera zagranicznego, który może zagwarantować odpowiedni poziom prezentacji i przyciągnąć uwagę mediów oraz szerszego audytorium. Tylko w sytuacji polskiego i zagranicznego współdziałania, tak jak to ma miejsce w przypadku festiwalu ˝Europalia 2001 - Polska˝, możemy mówić o prawidłowej, dobrze ukierunkowanej promocji. Realizacja tego projektu rządowego, który w roku 2001 otrzyma wsparcie z rezerwy celowej budżetu państwa w kwocie 14 mln zł, ilustruje stopień zaangażowania rządu w zadania kulturalne związane z akcesją Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Znaczącym wydarzeniem promocyjnym w kontekście integracji europejskiej oraz aktywności w ramach Grupy Wyszehradzkiej jest także cykl wielkich wystaw historycznych ˝Europa Środkowa około roku 1000˝ organizowany w latach 2000-2001 z inicjatywy Niemiec przez Czechy, Słowację, Węgry i Polskę.    Inną grupę przedsięwzięć szczególnie wspieranych przez oba ministerstwa stanowią projekty realizowane w krajach zamieszkiwania Polaków i Polonii. Do takich wydarzeń w roku 2000 należy m.in. Festiwal Kultury Polskiej na Ukrainie.    5. Jakie dodatkowe działania i wysiłki ze strony MSZ i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego będą podjęte w najbliższej przyszłości w celu skuteczniejszej promocji kultury polskiej w Europie i na świecie?    Niewątpliwie aktualna formuła współpracy między MKiDN i MSZ sprzyja sformułowaniu priorytetów zagranicznej polityki kulturalnej Polski na lata 2000-2002, a także dalszej długofalowej strategii promocji kultury polskiej w świecie. Wymierne rezultaty przynosi współdziałanie w ramach zespołu międzyresortowego. List intencyjny przyspieszył, także w sensie formalnym, powstanie Instytutu Adama Mickiewicza, którego działalność, jak wspomniano wcześniej, przynosić będzie spodziewane rezultaty począwszy od 2001 r. Zgodnie z Programem ramowym promocji zagranicznej procesu akcesji RP do Unii Europejskiej, opracowanym przez MSZ, jednym z naczelnych zadań podjętych przez oba resorty będzie przeprowadzenie kolejnej po ˝Europaliach 2001 - Polska˝ dużej akcji promocyjnej o charakterze kulturalnym w wybranym kraju (lub krajach) Unii Europejskiej (Austrii lub Hiszpanii).    Godny odnotowania jest fakt, iż Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych finalizują obecnie prace nad projektem rządowego programu ˝Zagraniczna polityka kulturalna Polski i jej priorytety na lata 2000-2002˝. Dokument ten, konsultowany z przedstawicielami środowisk twórczych, jest przedmiotem prac zespołu międzyresortowego.    6. Z jakich doświadczeń i dokonań państw Unii Europejskiej należałoby skorzystać w skuteczniejszej promocji kultury polskiej?    Strategia promocji kultury kreowana jest w każdym z krajów europejskich w odmienny sposób. To zróżnicowanie ma u swych podstaw uwarunkowania administracyjne, historyczne i zwyczajowe, a także generalną zasadę przyjętą w Unii Europejskiej, iż sprawy kultury winny być rozstrzygane na szczeblu narodowym. Niewątpliwie można wskazać dwa odmienne modele polityki kulturalnej: francuski - oparty na rozbudowanej instytucjonalnie aktywności organów administracji rządowej, przede wszystkim Ministerstwa Kultury i Komunikacji, oraz skandynawski, którego ważnym elementem są organizacje pozarządowe (NGO) oraz samorządy lokalne. Niezwykle doniosłą rolę odgrywa też w modelu skandynawskim Instytut Szwedzki, który jest w poważnej mierze wytwórcą materiałów promocyjnych niezbędnych w kreowaniu obrazu kraju i jego kultury za granicą. Niewątpliwie Polska wykorzystuje oba te modele, z jednej strony powierzając strategię promocji kultury polskiej w świecie Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ministerstwu Spraw Zagranicznych, z drugiej zaś wspierając aktywność oraz coraz liczniejsze inicjatywy instytucji szczebla samorządowego, a także organizacji pozarządowych. Niekwestionowany udział w kreowaniu zagranicznej promocji kultury polskiej ma też Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Gospodarki. Sprawnym instrumentem promocji będzie, jak sądzimy, Instytut Adama Mickiewicza, który pod wieloma względami najbliższy jest modelowi Instytutu Szwedzkiego.    7. Jak przedstawia się stan prac i uzgodnień nad strategią promocji kultury polskiej w Europie i w świecie?    Prace nad strategią promocji kultury polskiej w Europie i świecie koncentrują się wokół dwóch podstawowych, wspomnianych wcześniej dokumentów. Bez wątpienia na plan pierwszy wysuwa się realizacja rządowego Programu ramowego promocji zagranicznej procesu akcesji RP do Unii Europejskiej. Priorytetem tego programu jest wspieranie negocjacji akcesyjnych, uzyskiwanie poparcia i akceptacji jak najszerszych kręgów społecznych w krajach Unii Europejskiej, utrwalanie pozytywnego pozytywnego obrazu Polski w tych krajach. Realizacja projektu ˝Europalia 2001 - Polska˝ jest przykładem spójnych działań MKiDN oraz MSZ. Zaproszenie, jakie otrzymała Polska, by zaprezentować swój potencjał artystyczny i intelektualny w Belgii, rozszerza pole oddziaływania festiwalu na wszystkie niemal kraje sąsiedzkie, dając tym samym Polsce niepowtarzalną szansę promocji na gruncie europejskim.    Dokumentem równie ważnym jest przygotowywany projekt rządowego programu ˝Zagraniczna polityka kulturalna Polski i jej priorytety na lata 2000-2002˝ formułowany wspólnie przez oba resorty. Dokument ten pozwoli na określenie kierunków działania Polski na ˝mapie kulturalnej˝ Europy i świata, wskazując obszary, gdzie obecność naszej oferty kulturalnej będzie odpowiadać interesom politycznym Polski i jednocześnie zainteresowaniom odbiorcy zagranicznego. Zrozumienie rangi kultury w stosunkach międzynarodowych to żywotny element kształtowania nowoczesnej polityki zagranicznej kraju.    Wśród projektów przygotowywanych obecnie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego z myślą o latach najbliższych szczególną rangę należy przypisać:    - wystawie ˝Warszawa - Moskwa i Moskwa - Warszawa˝, przygotowywanej przez najbardziej znaczące placówki muzealne Polski i Rosji (2002),    - wystawie poświęconej awangardzie środkowoeuropejskiej, która prezentowana ma być w USA (2001),    - wielodyscyplinarnemu przedsięwzięciu pt. ˝Inter Arma˝, przygotowywanemu w Polsce w 2001 r. z udziałem partnerów zagranicznych pod auspicjami Rady Europy i Unii Europejskiej. W realizacji zadania wezmą udział przedstawicielstwa dyplomatyczne (ambasady oraz instytuty) krajów Europy Środkowej i Południowej.    Kultura - również w Polsce - zaczyna urastać, obok polityki bezpieczeństwa i gospodarki, do rangi ˝trzeciego filaru˝ w stosunkach międzynarodowych państwa. Skuteczna promocja polskiej kultury może w sposób najbardziej efektywny wzmocnić pozycję Polski na arenie międzynarodowej poprzez wypromowanie spójnego i atrakcyjnego wizerunku naszego kraju. Dobry wizerunek kultury kraju przynosi owoce w postaci wymiernych korzyści ekonomicznych. Polityka kulturalna państwa stanowi więc integralny element strategii rozwoju społeczno-gospodarczego.    Z wyrazami szacunku    Sekretarz stanu    Andrzej Sylwester Zieliński    Warszawa, dnia 4 sierpnia 2000 r.