Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji zadań rządowych przekazanych administracji samorządowej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przesłaną przez pana marszałka przy piśmie z dnia 22 maja 2000 r., znak SPS-0202-4046/00, interpelację posła Jana Chmielewskiego w sprawie realizacji zadań rządowych przekazanych administracji samorządowej uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Środki finansowe przekazywane są starostom przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wg zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1999 r. w sprawie algorytmu podziału środków określonych zadań jednostek samorządu terytorialnego oraz sposobu przedstawiania sprawozdań o wykorzystaniu tych środków (DzU nr 8, poz. 73). Informację o wysokości środków przeznaczonych na realizację zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej starostowie otrzymali w piśmie z dnia 7 marca 2000 r. prezesa zarządu funduszu.    Wydatki związane z tworzeniem i działalnością zespołów orzekających o stopniu niepełnosprawności pokrywane są z budżetu państwa, zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776 z późn. zm.). Ustawa budżetowa ujmuje te wydatki jako dotacje celowe pozostające w dyspozycji wojewodów z przeznaczeniem na zadania z zakresu administracji rządowej, realizowane przez powiaty (dział 86: Opieka społeczna, rozdział 8619: Zespoły ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności).    Zgodnie z ww. rozporządzeniem z dnia 26 stycznia 1999 r. wysokość środków na dofinansowanie uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych i dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, urbanistycznych, transportowych, w komunikowaniu się i technicznych) uzależniona jest z jednej strony od liczby osób niepełnosprawnych (w danym powiecie i w całym kraju), a z drugiej, od ogólnej kwoty środków przewidzianych w planie finansowym funduszu na dany rok na realizację zadań z zakresu rehabilitacji społecznej.    Wysokość środków na rehabilitację zawodową uzależniona jest m.in. od liczby osób niepełnosprawnych bezrobotnych i poszukujących pracy, niepozostających w zatrudnieniu, w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w danym powiecie i w całym kraju, oraz liczby osób niepełnosprawnych biernych zawodowo, w wieku 15 lat i więcej, w danym powiecie i w całym kraju, a także od kwoty przewidzianej w planie finansowym funduszu na dany rok na realizację zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej oraz od kwoty zobowiązań ze środków funduszu z tytułu realizacji umów zawartych do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego realizację zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej, przypadającą na dany rok.    Należy podkreślić, że kwoty przewidziane na realizację powyższych zadań zależą bezpośrednio od wysokości prognozowanych przychodów funduszu.    W roku bieżącym przewidywane jest znaczne zmniejszenie (w granicach 30%) przychodów funduszu w stosunku do roku ubiegłego, będące skutkiem wprowadzonych z dniem 1 stycznia 2000 r. zmian w przepisach podatkowych. W wyniku tych zmian przychody funduszu będą niższe o wpływy z podatków od zakładów pracy chronionnej oraz o wpływy z podatku VAT i od pracodawców osiągających wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6%. Dodatkowo na obniżenie przychodów funduszu ma wpływ zaniechanie pobierania wpłat od jednostek sfery budżetowej.    W związku z powyższym zmniejszeniu w stosunku do roku ubiegłego uległy także kwoty środków przeznaczonych na zadania z zakresu rehabilitacji społecznej i zawodowej.    W planie finansowym funduszu na 2000 r. przewidziano na dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych 56 782 tys. zł, natomiast na dofinansowanie likwidacji barier funkcjonalnych 15 913 tys. zł. W stosunku do roku ubiegłego kwota przeznaczona na dofinansowanie do turnusów rehabilitacyjnych jest niższa o ok. 5300 tys. zł (w 1999 r. na dofinansowanie do turnusów rehabilitacyjnych wydatkowano kwotę 62 098 tys. zł), natomiast na likwidację barier funkcjonalnych o ok. 53 524 tys. zł (w 1999 r. wydatkowano kwotę 69 437 tys. zł).    Skutkiem założenia w planie finansowym funduszu na rok 2000 mniejszych przychodów jest brak możliwości zwiększenia planowanych wydatków. Istnieje natomiast możliwość przeniesienia wydatków między poszczególnymi pozycjami planu na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (DzU nr 155, poz. 1014 z późn. zm.).    Z możliwości tej mógł skorzystać starosta, występując o stosowne przeniesienie do dysponenta państwowego funduszu celowego. Dysponent środków dokonuje ww. przeniesienia po uzyskaniu akceptacji właściwego ministra. Wnioski w tej sprawie starostowie mogli przedkładać prezesowi zarządu funduszu do dnia 31 maja br. Należy jednak podreślić, że możliwość zwiększenia w ten sposób środków na określony rodzaj zadania wiąże się z ograniczeniem środków na pozostałe zadania.    Informuję także, że w I kwartale 2000 r. na koncie funduszu zostały zarachowane środki w kwocie 49 000 tys. zł z tytułu zwrotu środków niewykorzystanych przez samorządy powiatowe w 1999 r. Zarząd funduszu zamierza przeznaczyć te środki na zadania realizowane przez samorządy powiatowe. Podział tych środków nastąpi zgodnie z przywołanym wyżej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1999 r.    Ewentualne dodatkowe środki mogłyby być uzyskane w wyniku zmniejszenia niektórych znaczących pozycji w planie wydatków. Jednakże na obecnym etapie realizacji planu finansowego nie ma jeszcze możliwości podjęcia takich decyzji. Wynika to m.in. z faktu zatwierdzenia przez radę nadzorczą funduszu realizacji programów dotyczących zatrudnienia i rehabilitacji osób niepełnosprawnych bez określenia wielkości środków, jakie mają być wydatkowane w roku bieżącym. Po ustaleniu przez radę nadzorczą funduszu tych wielkości będzie możliwa do podjęcia przez radę decyzja o przeznaczeniu pozostałych ewentualnie w tej pozycji wolnych środków.W pozostałych pozycjach planu finansowego funduszu na rok 2000 występuje niestety znaczny niedobór środków w stosunku do potrzeb zgłaszanych przez wnioskodawców do oddziałów i biura funduszu oraz potrzeb zgłaszanych przez samorządy powiatowe.    Ponadto wyjaśniam, że prezydent miasta Wrocławia otrzymał na 2000 r. ogółem kwotę 9 126 019 zł (w tym 178 942 zł na koszty obsługi realizowanych zadań) na zadania wynikające z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w tym kwotę 4 890 000 zł stanowią środki na zobowiązania dotyczące zwrotu kosztów wynagrodzeń oraz składek na ubezpieczenie społeczne realizowane w 2000 r., a podjęte w roku ubiegłym.    Jak z powyższego wynika, około 53,6% całej kwoty przyznanej na 2000 r. na zadania związane z rehabilitacją zawodową i społeczną stanowią zobowiązania podjęte w roku ubiegłym. Jest to kolejna przyczyna mająca wpływ na obniżenie kwot, które mogą być wykorzystane na nowe zobowiązania z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej w 2000 r.    W ustawie budżetowej na rok 2000 wojewoda dolnośląski założył w rozdziale 8619 z przeznaczeniem dla powiatowych zespołów orzekających dotację w wysokości 1158 tys. zł, czyli o 376 tys. więcej, niż przewidywała ustawa budżetowa na rok 1999.    Planując wielkość wydatków wojewoda powinien brać pod uwagę wzrost liczby planowanych na 2000 r. orzeczeń w stosunku do roku ubiegłego oraz przewidzieć taki wzrost środków w stosunku do roku 1999, który pozwoliłby na prace zespołów, bez potrzeby ich dofinansowywania z innych źródeł. Kryterium takie wojewoda powinien także zastosować dzieląc środki na poszczególne powiaty.    Zgodnie z danymi Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w woj. dolnośląskim w okresie I kwartału zostało wykorzystanych 27,9% wydatków powiatowych zespołów zaplanowanych na 2000 r. Wydano 30,1% planowanej liczby orzeczeń oraz 21,2% planowanej liczby opinii na ten rok. Koszty jednostkowe orzeczeń i opinii były niższe od założonych w planie rocznym.    Biorąc pod uwagę stopień wykonania ww. zadań za I kwartał, nie ma podstaw do twierdzenia, aby powiatowe zespoły musiały zaprzestać orzekania z uwagi na brak środków budżetowych na ten cel. Należy jednak dążyć do efektywnego wykorzystania tych środków poprzez obniżenie w poszczególnych powiatowych zespołach kosztów jednostkowych opinii i orzeczeń.    Jednocześnie wyjaśniam, że możliwości skorzystania przez osoby niepełnosprawne z pomocy w rozwiązywaniu problemów wynikających z niepełnosprawności nie ograniczają się jedynie do rozwiązań ustawowych realizowanych przez starostów.    Inną formą realizacji działań związanych z integracją osób niepełnosprawnych ze środowiskiem osób pełnosprawnych są programy celowe. Głównym zadaniem tych programów jest realizacja określonego sposobu pomocy indywidualnym osobom niepełnosprawnym, a tym samym przyczynianie się do rehabilitacji społecznej i zawodowej tych osób. Programy celowe realizowane są przez jednostki właściwe ze względu na miejsce zamieszkania uczestnika programu, tj. oddziały PFRON i - jako zadania zlecone - przez samorządy powiatowe.    Pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom osób niepełnosprawnych, opracował i przygotował do realizacji w 2000 r. niżej wymienione programy:    Program ˝Komputer dla Homera˝, stanowiący pomoc finansową dla osób niewidomych i niedowidzących w dostępie do nowoczesnego sprzętu komputerowego wraz z odpowiednim oprzyrządowaniem. Program ten realizuje prawa osób niewidomych i niedowidzących do nauki, swobodnego komunikowania się i pracy.    Program jest przewidziany na okres 4 lat, a jego zadaniem jest ułatwienie dostępu do wiedzy i informacji. Adresatami programu są niewidomi i niedowidzący w wieku aktywności zawodowej, a także niepełnosprawne dzieci i młodzież z dysfunkcją narządu wzroku. Program przewiduje również możliwość finansowania kosztów szkolenia w zakresie obsługi sprzętu elektronicznego.    Program ˝Drogowskaz˝ służący pomocą osobom niepełnosprawnym w zaopatrzeniu w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz w komunikowaniu się. Program obejmuje cztery obszary: pomoc w zaopatrzeniu w sprzęt ortopedyczny, środki pomocnicze i lecznicze środki techniczne, pomoc w zakupie sprzętu komputerowego, pomoc w zakupie wózków inwalidzkich o napędzie elektrycznym, finansowanie szkoleń w zakresie nauki języka migowego.    Program będzie realizowany przez okres 3 lat, przy czym na każdy rok będzie odrębnie ustalana wielkość środków finansowych funduszu. Na realizację programu w części dotyczącej przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych przewidziane zostały w roku bieżącym środki PFRON w wysokości 25 mln zł (z tego 2% przeznaczono na obsługę programu). Pomoc finansowa jest realizowana w formie dofinansowania lub refundacji ze środków PFRON kosztów nabycia (lub naprawy) przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych i leczniczych środków technicznych, przysługujących osobom niepełnosprawnym. W II połowie kwietnia br. program został skierowany do oddziałów PFRON, a po podpisaniu stosownych umów będzie w najbliższym czasie realizowany przez starostów.    Program Pegaz oferujący pomoc w aktywizowaniu osób niepełnosprawnych poprzez likwidację barier transportowych. Celem programu jest umożliwienie osobom niepełnosprawnym dostępu do szkoły, zakładu pracy, placówek służby zdrowia, urzędów, placówek kulturalno-oświatowych i innych jednostek.    Program ˝Braille 2000 służy pomocą finansową - poprzez refundację wynagrodzeń osób niepełnosprawnych ze schorzeniami narządu wzroku zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w wysokości 75% najniższego wynagrodzenia - dla pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej zatrudniających osoby niewidome. Celem programu jest utrzymanie zatrudnienia osób niewidomych oraz zmniejszenie kosztów bezpośrednich w zakładach pracy chronionej.    Uruchomienie ww. programu w tym zakresie wychodzi naprzeciw rozwiązaniom systemowym zaproponowanym w autopoprawce do projektu nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniesionej przez rząd do parlamentu (druk nr 1462).    W projekcie ww. autopoprawki zostały uwzględnione starania środowiska osób niepełnosprawnych dotyczące promowania zatrudnienia osób niewidomych, poprzez włączenie osób niepełnosprawnych ze schorzeniem narządu wzroku, zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w refundację wynagrodzeń, analogicznie jak w stosunku do osób chorych psychicznie, upośledzonych umysłowo lub chorych na epilepsję.    Program ˝Sezam˝ będący formą pomocy zakładom pracy chronionej zagrożonych utratą płynności finansowej na utrzymanie istniejących miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych. Program przewiduje dwie formy pomocy dla pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej: dofinansowanie do odsetek od kredytów bankowych zaciągniętych na zapłatę podatku VAT oraz pożyczki udzielanej na ten cel.    Przedkładając powyższe wyjaśnienia mam nadzieję, że w sposób wyczerpujący naświetliłem sytuację w zakresie finansowania ze środków PFRON zadań dotyczących rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, realizowanych przez samorządy w 2000 r.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 16 czerwca 2000 r.