Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kontroli nad gospodarowaniem środkami publicznymi przez agencje rządowe i fundusze celowe

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Stanisława Steca z dnia 30 czerwca br. (znak SPS-0202-4240/00) wnioskującego o przedłożenie informacji w sprawie działań ministra finansów w celu ograniczenia nadmiernej dowolności w dysponowaniu środkami publicznymi przez fundusze celowe i agencje, poddania ich funkcjonowania ściślejszym rygorom prawnym oraz objęcia ich działalności bieżącą kontrolą merytoryczną, podobnie jak ma to miejsce w przypadku środków budżetu państwa, proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień:    Minister finansów, podobnie jak Najwyższa Izba Kontroli, dostrzega potrzebę poszukiwania rozwiązań merytorycznych i prawnych, które wprowadziłyby - w odniesieniu do państwowych funduszy celowych oraz agencji - oczekiwane przez pana posła podstawy przymusu prawnego implikującego eliminowanie szeregu nieprawidłowości polegających na naruszaniu dyscypliny finansów publicznych, w tym zwłaszcza uchybień w windykacji dochodów i należności, wykorzystaniu dotacji budżetowych niezgodnie z przeznaczeniem, angażowaniu środków niezgodnie z celami ustawowymi.    Działania sanacyjne prowadzone przez ministra finansów chciałbym przedstawić w dwóch płaszczyznach, a mianowicie prezentując niektóre postanowienia obowiązującej ustawy o finansach publicznych oraz - w drugiej części odpowiedzi - zaproponować kierunkowe zmiany w zakresie funkcjonowania funduszy celowych i agencji.    Do katalogu zasad ujętych w ustawie o finansach publicznych, które determinują wymóg stosowania przez fundusze i agencje rygorów prawnych, analogicznych jak dla ogółu środków angażowanych z budżetu państwa, zaliczyłbym:    -- w odniesieniu do państwowych funduszy celowych (pfc):    - wymóg sporządzania rocznego planu finansowego będącego podstawą gospodarki finansowej pfc,    - ustalanie planów finansowych pfc w ustawie budżetowej odrębnie dla każdego funduszu,    - wyodrębnianie w planie finansowym pfc, ujmowanym w ustawie budżetowej: stanu początkowego i końcowego funduszu, przychodów własnych oraz dotacji z budżetu państwa,    - zakaz dokonywania zmian w planie przychodów pfc,    - dopuszczalność przeniesień wydatków pomiędzy poszczególnymi pozycjami planu przez dysponenta funduszu, po uzyskaniu zgody ministra nadzorującego fundusz,    - dokonywanie wydatków pfc tylko w ramach posiadanych środków finansowych obejmujących bieżące przychody, w tym dotacje z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego i pozostałości środków z okresów poprzednich,    - dopuszczalność zaciągania kredytów i pożyczek przez pfc, o ile ustawa tworząca fundusz tak stanowi,    - konieczność określenia, w drodze rozporządzenia ministra nadzorującego fundusz celowy, w porozumieniu z ministrem finansów, szczegółowych zasad gospodarki finansowej pfc w zakresie nieuregulowanym ustawą powołującą fundusz;    -- w odniesieniu do agencji posiadających status państwowych osób prawnych:    - wymóg sporządzania planu finansowego będącego podstawą gospodarki finansowej agencji zgodnie z przepisami stanowiącymi podstawę jej utworzenia, z wyodrębnieniem: przychodów własnych, dotacji otrzymanych z budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wydatków na wynagrodzenia i składek naliczanych od wynagrodzeń, wydatków majątkowych,    - warunek przekazywania ministrowi finansów planów finansowych agencji w terminie 14 dni od ich uchwalenia lub zatwierdzenia,    - możliwość zmiany wydatków agencji w przypadku osiągnięcia przez agencję przychodów wyższych od ujętych w jej planie finansowym pod warunkiem dokonania odpowiednich zmian w planie wydatków; zmiana planu wydatków możliwa jest tylko w przypadku zrealizowania przychodów wyższych niż prognozowano i nie może spowodować zwiększenia dotacji z budżetu ani zmniejszenia planowanego stanu środków na dzień 31 grudnia danego roku.    Na podkreślenie zasługuje fakt, że dotacje z budżetu państwa dla państwowych funduszy celowych oraz agencji są ujmowane w ustawie budżetowej, zaś w zakresie dysponowania przez nie dotacjami z budżetu państwa lub z budżetów jednostek samorządu terytorialnego obowiązują zasady określone w ustawie o finansach publicznych, w tym w szczególności zakazujące wykorzystywania dotacji niezgodnie z ich przeznaczeniem. Oznacza to także, że niedopuszczalne jest dokonywanie takich zmian w planie wydatków agencji, w wyniku których część lub całość otrzymanej dotacji może zostać wydatkowana na inny cel niż wynikający z przepisów, na podstawie których dotacja została udzielona agencji. Dotacje udzielone z budżetu i wykorzystane niezgodnie z przepisami podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Dysponenci części budżetowych, w których ujęte zostały dotacje dla pfc lub agencji są obowiązani do dokonywania nie rzadziej niż raz na kwartał okresowych ocen wykorzystania tych dotacji. Ocena ta powinna w szczególności dotyczyć prawidłowości wykorzystania dotacji także pod względem stopnia realizacji zadań przewidzianych do sfinansowania ze środków dotacji.    W przypadku stwierdzenia, że zaplanowana kwota dotacji jest nadmierna w stosunku do wykonywanych zadań funduszu lub agencji dysponent części ma możliwość okresowego lub obowiązującego do końca roku wstrzymania dalszego zasilania funduszu lub agencji środkami budżetowymi. Jednocześnie pracownicy państwowych funduszy celowych oraz agencji ponoszą odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w zakresie i na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych. Lista naruszeń dyscypliny obejmuje: zaniechanie ustalenia należności funduszu lub agencji, przekroczenie upoważnienia do dokonywania wydatków ze środków publicznych, przekroczenie uprawnień do dokonywania zmian w planie finansowym, niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji z budżetu państwa, dopuszczenie się zwłoki w regulowaniu zobowiązań, powodującej uszczuplenie środków publicznych wskutek zapłaty odsetek, naruszenie zasad, formy i trybu przy udzielaniu zamówienia publicznego, wykazanie w sprawozdaniu budżetowym danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej.    W katalogu działań wynikających z oceny działalności państwowych funduszy celowych oraz agencji dokonanej przez Radę Ministrów pragnąłbym wyróżnić te elementy, które odnosiłyby się do rozwiązań, jakim należy poddać działalność wszystkich funduszy lub agencji.    Proponuje się zatem, by w ustawach powołujących poszczególne fundusze i agencje dokonać swoistego przeglądu obowiązujących przepisów w celu:    - wprowadzenia dla funduszy zakazu nabywania i obejmowania akcji lub udziałów w spółkach, z pozostawieniem możliwości ograniczonego w czasie obejmowania akcji lub udziałów z tytułu zabezpieczenia lub konwersji wierzytelności, natomiast dla agencji ograniczenia w nabywaniu i obejmowaniu akcji lub udziałów w spółkach zarówno przedmiotowego (tylko na cele służące bezpośrednio realizacji zadań ustawowych), jak i proceduralnego (po uzyskaniu pozytywnej opinii organu nadzorującego i za zgodą ministra finansów);    - określenia zasad lokowania wolnych środków z zachowaniem procedur ostrożnościowych, np. dopuszczenie wyłącznie zakupów skarbowych papierów wartościowych oraz dokonywanie krótkoterminowych lokat bankowych, z ograniczeniem wysokości lokat przypadających na jeden bank;    - wprowadzenia przepisów umożliwiających funduszowi lub agencji egzekucję należności w trybie i na zasadach określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wprowadzenia delegacji umożliwiającej organom nadzorującym wydanie aktów wykonawczych regulujących szczegółowo zasady dokonywania przez fundusze lub agencje wydatków, sposób sprawowania przez te podmioty kontroli wykorzystania środków przekazanych podmiotom spoza sektora finansów publicznych, sankcje w przypadku wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem;    - wprowadzenie delegacji umożliwiających regulację poziomu wynagrodzeń pracowników i zarządów, szczególnie w odniesieniu do agencji;    - nałożenia obowiązku udostępniania wszystkim zainteresowanym informacji o udzielanej pomocy publicznej ze środków funduszu lub agencji, wraz z określeniem jej formy, w celu zapewnienia jawności działania tych podmiotów.    Proponuję równocześnie:    - wykorzystanie możliwości przewidzianej w art. 61 ust. 5 pkt 2 ustawy o finansach publicznych do zamieszczania w ustawach budżetowych planów finansowych agencji oraz włączania sprawozdań z ich realizacji do przedkładanego Sejmowi sprawozdania z wykonania budżetu państwa; wykonanie planów finansowych agencji winno być poddawane corocznej kontroli Najwyższej Izby Kontroli;    - ujednolicenie zasad rachunkowości, metodyki sporządzania planów finansowych, sprawozdawczości oraz ewidencji zarządzanego mienia skarbu państwa;    - uznanie naruszenia dyscypliny finansów publicznych zaniedbań w dokonaniu przez dysponentów części budżetowych okresowych ocen wykorzystania dotacji budżetowych przekazywanych funduszom lub agencjom.    Pragnę jednocześnie poinformować pana marszałka, że szczegółowe wnioski wynikające z oceny działalności państwowych funduszy celowych oraz agencji oraz kierunkowe propozycje przyjęcia nowych rozwiązań dotyczących ich funkcjonowania zostały przekazane panu marszałkowi przez prezesa Rady Ministrów przy piśmie z dnia 31 grudnia 1999 r. (znak: DSPR-440-143/99) zawierającym opracowanie pt. ˝Analiza celowości działania państwowych funduszy celowych oraz agencji˝.    Wzmiankowane opracowanie zostało oznaczone jako druk sejmowy nr 1627.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Halina Wasilewska-Trenkner    Warszawa, dnia 31 lipca 2000 r.