Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki zagranicznej rządu RP wobec Białorusi

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana wicemarszałka Jana Króla nr SPS-0202-5233/00 z dnia 4 grudnia 2000 r. w sprawie interpelacji pana posła Jana Kochanowskiego wyjaśniam, co następuje:    Polityka zagraniczna Rzeczypospolitej Polskiej wobec Republiki Białoruś opiera się na założeniu, że niepodległość tego kraju odpowiada żywotnym interesom Polski i jednocześnie stanowi istotny element stabilności i bezpieczeństwa w regionie Europy Środkowschodniej, jak również w skali całego kontynentu europejskiego. Polska stara się utrzymywać przyjazne, dobrosąsiedzkie kontakty z Białorusią w oparciu o rozbudowaną bazę prawną (w tym Traktat o dobrym sąsiedztwie i współpracy z dnia 23 czerwca 1992 r.) oraz historycznie ukształtowane bliskie związki łączące oba narody.    Na stan stosunków dwustronnych w znacznym stopniu wpływa białoruska polityka wewnętrzna i zagraniczna. Białoruś, której władze powstrzymują przekształcenia demokratyczne i wolnorynkowe, jest trudnym partnerem do współpracy nie tylko dla Polski, lecz także dla poszczególnych krajów Europy Zachodniej oraz struktur europejskich i euroatlantyckich.    Unikając ingerencji w wewnętrzne sprawy Białorusi, nie możemy pozostawać obojętni wobec systematycznego naruszania przez władze białoruskie zasad demokracji w tym kraju. Zagadnienia poszanowania praw człowieka i swobód obywatelskich, wolności mediów oraz kształtowania instytucji demokratycznych nie mieszczą się w propagowanej przez prezydenta A. Łukaszenkę formule suwerennego wyboru i ˝narodowej specyfiki˝ społeczeństwa białoruskiego. Od władz białoruskich oczekujemy, podobnie jak Unia Europejska, OBWE, Rada Europy oraz USA, przestrzegania standardów demokratycznych oraz rozpoczęcia autentycznego dialogu z opozycją demokratyczną.    1. Zalecany poziom i zakres stosunków ze stroną białoruską został zawarty w dokumencie pn. ˝Założenia polityki Polski wobec Białorusi˝ z września 1998 r., którego postanowienia pozostają nadal w mocy.    Strona polska dostrzega dwa podmioty polityki w tym kraju - władze państwowe z prezydentem A. Łukaszenką na czele oraz społeczeństwo (w tym partie opozycyjne, organizacje pozarządowe, związki zawodowe, niezależne media). W obecnym kształcie Polska prowadzi elastyczną politykę wobec Białorusi, stosując zasadę ograniczonego dialogu politycznego z władzami przy jednoczesnym rozwijaniu uzasadnionych merytorycznie kontaktów międzyresortowych oraz społecznych.    Ograniczenia dotyczą oficjalnych kontaktów prezydenta RP, premiera RP, ministra spraw zagranicznych (z prezydentem RB, premierem RB i ministrem SZ RB) oraz najwyższych organów sądowniczych i kontrolnych. Sejm i Senat RP nie powinny nawiązywać współpracy ze Zgromadzeniem Narodowym RB, które zostało wyłonione w następstwie niedemokratycznych wyborów parlamentarnych w październiku 2000 r.    Istnieje jednak wiele dziedzin współpracy na szczeblu resortów, jak również organizacji samorządowych i społecznych, wobec których tego typu ograniczenia nie mają zastosowania. Dotyczy to współpracy gospodarczej, transgranicznej, prawnej, ekologicznej, regionalnej, kulturalnej i informacyjnej oraz w zakresie ochrony granic, ochrony środowiska, spraw socjalnych i ochrony zdrowia, stosunków międzyludzkich.    Na uwagę zasługuje m.in. działalność wspólnych: Komisji Mieszanej ds. Współpracy Gospodarczej i Handlowej (ostatnie IV posiedzenie 6-7 października 1999 r. w Mińsku), Komisji Koordynacyjnej ds. Współpracy Transgranicznej (ostatnie III posiedzenie w 1999 r. w Brześciu), jak również cykl seminariów gospodarczych ˝Dobrosąsiedztwo˝ (ostatnie IV seminarium 16-17 listopada 2000 r. w Brześciu) oraz aktywność Instytutu Kultury Polskiej w Mińsku. Poza tym regularnie odbywają się konsultacje międzydepartamentalne resortów spraw zagranicznych RP i RB (ostatnie 26 kwietnia 2000 r. w Warszawie).    Nie mniej istotne miejsce w polityce polskiej zajmuje współpraca polskich i białoruskich organizacji pozarządowych. Bardzo ważną rolę w niesieniu pomocy środowiskom demokratycznym białoruskim odgrywają polskie fundacje i instytucje pozarządowe.    2. Uwzględniając trójpodział władzy w naszym kraju, wiodącą rolę w podtrzymywaniu kontaktów z przedstawicielami Rady Najwyższej Republiki Białoruś XIII kadencji pełni Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej.    3. Polska, aspirując do członkostwa w UE, szanuje prawo każdego państwa do wyboru kierunku integracji, jednak w przypadku Białorusi twierdzenia jej liderów o powszechnym poparciu społeczeństwa białoruskiego dla idei utworzenia wspólnego państwa Rosji i Białorusi nie są przekonujące. Polska traktuje Białoruś i Rosję jako dwa odrębne, suwerenne podmioty prawa międzynarodowego, nie uznając jednocześnie takiej podmiotowości w odniesieniu do państwa związkowego.    4. Ministerstwo Spraw Zagranicznych bardzo uważnie analizuje sytuację mniejszości polskiej na Białorusi, zabiegając, by prawa należne jej przedstawicielom były w maksymalnym stopniu realizowane. W razie potrzeby wykorzystywane są instrumenty o charakterze dyplomatycznym i polityczno-prawnym, jak również w ograniczonym stopniu środki finansowe. Konkretne sprawy dotyczące szkolnictwa polskojęzycznego, czy też wspierania działalności organizacji polskich, podnoszone są regularnie podczas kontaktów ze stroną białoruską.    5. Strona polska aktywnie uczestniczy w realizacji zadań uzgodnionych przez władze Euroregionu Niemen, mimo pewnych trudności wynikających z dostosowywania struktur ww. euroregionu w związku z reformą administracyjną w Polsce. Brak postępów demokratyzacji na Białorusi powoduje, że nie powstały dotychczas regionalne czy lokalne struktury samorządowe w europejskim rozumieniu. Niemniej w ostatnim czasie strona białoruska aktywizuje swoje działania, o czym świadczy m.in. fakt powołania Biura Euroregionu Niemen w Grodnie, a także zwiększona gotowość do współpracy nad przygotowaniem projektów transgranicznych realizowanych w oparciu o środki pomocowe UE, przydzielane w ramach programu TACIS.    Mając na względzie przyszłe członkostwo Polski w UE oraz zadania, jakie przypadnie realizować polskim strukturom euroregionalnym po akcesji naszego kraju do Unii, strona polska zamierza podjąć działania, które zapewnią euroregionom możliwość odgrywania kreatywnej roli w zakresie współpracy z naszymi sąsiadami, w tym z Białorusią. Szczególnym problemem w tym względzie staje się kwestia wykorzystania unijnych środków pomocowych przeznaczonych na projekty transgraniczne.    6. Od końca 1995 r. strona polska podczas dwustronnych konsultacji wielokrotnie podejmowała kwestię kontynuacji negocjacji umowy o readmisji. Strona białoruska do chwili obecnej nie podjęła tego problemu.    7. Wizy dla obywateli Białorusi zamierzamy wprowadzić w II połowie 2001 r. Strona polska dokłada wszelkich starań, aby decyzje te były jak najmniej uciążliwe dla obu stron. Jesteśmy gotowi rozważyć i dyskutować różnego rodzaju ułatwienia w przyszłym ruchu wizowym, w tym propozycje dotyczące wyłączenia z obowiązku wizowego osób legitymujących się paszportami dyplomatycznymi i służbowymi, kierowców TIR, personelu samolotów i pociągów międzynarodowych, oraz kwestię wielokrotnych wiz dla biznesmenów. Strona polska wielokrotnie wnosiła o obniżenie przez białoruskie urzędy konsularne wysokości opłat wizowych dla obywateli RP odpowiednio do poziomu opłat wizowych pobieranych przez polskie placówki na Białorusi.    8. Stanowisko Polski wobec sytuacji na Białorusi jest tożsame ze stanowiskiem Unii Europejskiej, OBWE, Rady Europy oraz USA. Konsekwentnie wspieramy, także na forum organizacji i instytucji międzynarodowych, działania na rzecz normalizacji stosunków wewnętrznych i demokratyzacji systemu politycznego na Białorusi (m.in. w związku z przyszłorocznymi wyborami prezydenckimi).    Opowiadamy się za koordynacją działań struktur europejskich i euroatlantyckich oraz poszczególnych państw. Poszukiwanie rozwiązań dla uregulowania kryzysu politycznego i wspieranie środowisk demokratycznych na Białorusi powinny pozostać stałym elementem zainteresowania społeczności międzynarodowej.    9. Obejmując przewodnictwo w OBWE w 1998 r. Polska podjęła działania służące promowaniu i utrwalaniu uniwersalnych i niepodzielnych praw człowieka. W przypadku Białorusi znalazło to wyraz w utworzonemu w lutym 1998 r. Grupie Doradczo-Obserwacyjnej z siedzibą w Mińsku. Mimo że nie udało się dotychczas doprowadzić do autentycznego dialogu politycznego pomiędzy władzami białoruskimi i partiami opozycyjnymi, działalność GDO m.in. w zakresie promowania demokracji i praw człowieka, co jednocześnie przekłada się na wsparcie dla środowisk prodemokratycznych na Białorusi, powinna być kontynuowana.    10. Odnosząc się do cennej inicjatywy, jaką jest corocznie organizowane w Krynicy Górskiej Forum Ekonomiczne Polska-Wschód, należy podkreślić, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie może ingerować w działalność statutową organizacji pozarządowych (w tym przypadku Instytutu Wschodniego z siedzibą w Warszawie), w tym wpływać na kształt i listę uczestników organizowanych przez nie imprez.    11. W odniesieniu do nieobecności przedstawiciela Republiki Białoruś na konferencji Ku Wspólnocie Demokracji (26-27 czerwca 2000 r., Warszawa) należy stwierdzić, że decyzja, aby nie zapraszać osoby reprezentującej ten kraj, została podjęta wspólnie przez przedstawicieli państw, które przewodniczyły tej konferencji (Czechy, Chile, Indie, Korea Południowa, Mali, USA i Polska).    12. Ośrodek Studiów Wschodnich przy Ministerstwie Gospodarki prowadzi monitoring wydarzeń na obszarze postsowieckim oraz przygotowuje notatki, opracowania, studia i analizy, które są wykorzystywane przez różne instytucje państwowe - w tym MSZ - jako dodatkowe źródło informacji, charakteryzujące się rzetelnością i obiektywizmem.    Z wyrazami szacunku    Minister    Władysław Bartoszewski    Warszawa, dnia 20 grudnia 2000 r.