Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie prowadzenia postępowań przed kolegiami ds. wykroczeń przeciw pełnomocnikom komitetów wyborczych w wyborach samorządowych w 1998 r.

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją posła na Sejm RP Wiesława Wody w sprawie prowadzenia postępowań przed kolegiami ds. wykroczeń przeciw pełnomocnikom komitetów wyborczych w wyborach samorządowych w 1998 r., (sygn.SPS-0202-3371/00), uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Wybory do organów stanowiących samorządu terytorialnego są nader ważnym elementem systemu samorządowego, przesądzają bowiem o składzie organów samorządowych, którym przysługuje szeroki zakres kompetencji, w tym o charakterze władczym. Dlatego też ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików wojewódzkich (DzU nr 95, poz. 602 i nr 160, poz. 1060) wprowadziła w art. 84 ust. 1 zasadę jawności finansowania uczestnictwa w wyborach.    Realizacji tej zasady służą obowiązki nałożone, z mocy art. 84 ust. 2-6 powołanej ordynacji, na pełnomocników komitetów wyborczych i wojewódzkich komisarzy wyborczych. Obowiązki te dotyczą sporządzenia sprawozdania finansowego o źródłach pozyskanych funduszy oraz poniesionych wydatkach na cele wyborcze, sposobu zagospodarowania ewentualnej nadwyżki pozyskanych środków nad poniesionymi wydatkami, terminu złożenia sprawozdania finansowego, udostępniania tych sprawozdań do publicznego wglądu oraz przechowywania dokumentów związanych z finansowaniem kampanii wyborczej.    Są to, jak widać, obowiązki nader poważne, których dopełnienie zapewnia możliwość urzędowej i społecznej kontroli prawidłowości finansowania działań wszystkich bez wyjątku komitetów wyborczych.    Jakiekolwiek różnicowanie tych obowiązków, np. w zależności od zasięgu działania poszczególnych komitetów wyborczych lub ich powiązania bądź braku powiązania z partiami politycznymi, byłoby zatem niezasadne z punktu widzenia wskazanego wyżej nadrzędnego celu społecznego, jakiemu owe obowiązki służą, a ponadto pozostawałoby w rażącej sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji w życiu politycznym i społecznym z jakiejkolwiek przyczyny (vide art. 32 ustawy zasadniczej). Nie trzeba rozwodzić się nad tym, jak olbrzymie znaczenie ma równość wobec prawa na gruncie prawa wyborczego.    Znaczenie wskazanych wyżej obowiązków staje się bardziej wyraziste, jeśli uwzględni się inne regulacje dotyczące finansowania działalności komitetów wyborczych, a zwłaszcza unormowania z art. 82 ust. 2 i 3 oraz art. 83 powołanej wyżej ordynacji wyborczej.    Z treści art. 82 ust. 2 i 3 wynika, że pełnomocnicy komitetów wyborczych mogą organizować publiczne zbiórki środków finansowych na cele wyborcze, i to bez obowiązku uzyskania pozwolenia wymaganego w przypadku innych zbiórek publicznych.    Z kolei art. 83 wprowadza zakaz przekazywania komitetom wyborczym na cele wyborcze środków finansowych i wartości niepieniężnych pochodzących ze wskazanych w tym przepisie źródeł, tj.:    1) z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego, związków komunalnych i od innych komunalnych osób prawnych,    2) od państwowych jednostek organizacyjnych,    3) od przedsiębiorstw państwowych, a także od przedsiębiorców z udziałem skarbu państwa, jednostek samorządu terytorialnego, związków komunalnych oraz innych komunalnych osób prawnych,    4) od podmiotów korzystających z dotacji budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego,    5) od osób zagranicznych w rozumieniu przepisów Prawa dewizowego.    Kontrola przestrzegania powyższego zakazu oraz gospodarowania środkami zebranymi także w drodze zbiórek publicznych wymaga odpowiednich instrumentów. Wśród tych instrumentów poczesne miejsce zajmują wskazane uprzednio obowiązki pełnomocników komitetów wyborczych dotyczące gromadzenia i przechowywania niezbędnej dokumentacji finansowej oraz sporządzania i przekazywania sprawozdań finansowych, a także obowiązki wojewódzkich komisarzy wyborczych w zakresie udostępniania owych sprawozdań do publicznego wglądu i informowania o tym opinii publicznej.    Przepisy karne, pomieszczone w powołanej ordynacji wyborczej, ustanawiają sankcje m.in. za niedopełnienie przez pełnomocników komitetów wyborczych wskazanych wyżej obowiązków (vide art. 201 ust. 1 i art. 202 powołanej ustawy).    Bez tych przepisów normy prawne ustanawiające owe obowiązki byłyby jedynie apelem do dobrej woli komitetów wyborczych i ich pełnomocników, co stawiałoby pod znakiem zapytania możliwość sprawowania rzeczywistej, urzędowej i społecznej, kontroli finansowania działalności owych komitetów.    Z tych też względów utrzymanie w systemie prawnym kwestionowanych w interpelacji przepisów karnych należy uznać za niezbędne i celowe zarówno z prawnego, jak i społecznego punktu widzenia.    Zupełnie innym zagadnieniem jest natomiast stopień szczegółowości i skomplikowania sprawozdań finansowych składanych przez pełnomocników komitetów wyborczych, zwłaszcza gdy są to komitety lokalne, niepowiązane z większymi strukturami, np. partiami politycznymi, prowadzące bardzo ograniczoną działalność. W tym zakresie właściwy jest jednak nie minister sprawiedliwości, lecz minister finansów, który - na mocy upoważnienia z art. 84 ust. 2 powołanej ordynacji wyborczej - określa, w drodze rozporządzenia, wzór takiego sprawozdania. Czyni to jednak nie samodzielnie, lecz po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, która ma rozeznanie co do warunków funkcjonowania komitetów wyborczych w wyborach do organów stanowiących różnych szczebli, a przy tym jest niezależna od organów administracji rządowej. Można zatem ufać, że PKW ma na względzie również dobro lokalnych społeczności i uwzględnia specyfikę działania małych lokalnych komitetów wyborczych.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Janusz Niemcewicz    Warszawa, dnia 20 marca 2000 r.