Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie systemu edukacji zawodowej w budownictwie

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma pana marszałka z 7 października 1999 r. przedstawiam odpowiedź na interpelację pana posła Tadeusza Bilińskiego w sprawie systemu edukacji zawodowej w budownictwie.    W zakresie kształcenia zawodowego i ustawicznego w nowym systemie edukacji proponuje się gruntowną przebudowę struktury szkolnej oraz odpowiednie powiązanie poziomów kwalifikacyjnych z poziomami i formami kształcenia.    Takie rozwiązania umożliwą zróżnicowanie i zindywidualizowanie ścieżek kształcenia, uelastycznią system jako całość w zakresie dostosowania kształcenia do potrzeb rynku pracy i na rzecz lepszej realizacji aspiracji edukacyjnych młodzieży, zwiększą dostęp do edukacji i poprawę jakości w tej dziedzinie.    Prace nad modelowaniem nowego systemu edukacji prowadzone są przy aktywnym udziale czynników gospodarczych i społecznych. Przy Radzie Ministrów oraz przy ministrze edukacji narodowej funkcjonują rady konsultacyjne do spraw reformy edukacji, a w samym Ministerstwie Edukacji Narodowej działa szereg zespołów roboczych, w tym Zespół Roboczy przy Ministrze Edukacji Narodowej do Spraw Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego, w skład którego wchodzą przedstawiciele innych resortów, przedstawiciel Kancelarii Prezydenta RP, pracodawcy, w tym przedstawiciele rzemiosła, przedstawiciele samorządów lokalnych, związków zawodowych, szkół i placówek (centrów kształcenia praktycznego oraz centrów kształcenia ustawicznego), instytucji i organizacji pozarządowych, itd. Zespół stanowi forum do przedstawiania i konsultowania projektów rozwiązań organizacyjnych programowych, prawnych reformujących kształcenie zawodowe. Ministerstwo jest otwarte również na indywidualne kontakty i współpracę z poszczególnymi środowiskami gospodarczymi i społecznymi. Przykładem jest zawarte w październiku br. porozumienie z Krajowym Związkiem Pracodawców Budownictwa, Sekretariatem Budownictwa i Przemysłu Drzewnego NSZZ ˝Solidarność˝ i Związkiem Zawodowym ˝Budowlani˝, którego głównym przesłaniem są wspólne działania na rzecz dostosowania kształcenia w tym obszarze zawodowym do wymogów rynku pracy i uwarunkowań ekonomicznych, a także zbliżenia do rozwiązań umożliwiających porównywalność i uznawalność nabytych kwalifikacji w Polsce i krajach Unii Europejskiej.    W nowym ustroju szkolnym kształcenie zawodowe na poziomie ponadgimnazjalnym - w ujęciu ogólnym - będzie następowało:    - w 2-letnich szkołach zawodowych (kształcenie w zawodach na podbudowie programowej gimnazjum), z możliwością uzyskania średniego wykształcenia ogólnego w liceum uzupełniającym,    - w 3-letnich liceach profilowanych (kształcących także w profilach zawodowych),    - w szkołach policealnych o zróżnicowanym okresie nauczania prowadzących tylko kształcenie zawodowe specjalistyczne.    Edukację w liceum ma kontynuować w ramach obowiązku nauki około 80% absolwentów gimnazjum, zaś szkoła zawodowa będzie kształcić około 20% absolwentów.    W systemie edukacji zawodowej znajdzie się również miejsce dla młodzieży, która z powodów osobowościowych, intelektualnych lub społecznych nie zmieści się w typowych szkołach systemu oświatowego. Klasy przysposobiające do pracy przy lub w gimnazjum są propozycją, w ramach której uczeń może kształcić się w zakresie objętym programem gimnazjum oraz zdobywać umiejętności zawodowe (a nawet zawód). W zależności od potrzeb klasy przysposobiające do pracy będą mogły mieć wydłużony okres nauczania, tak aby tym systemem objąć uczniów do momentu zakończenia obowiązku nauki, tj. do ukończenia 18 lat. Stworzona zostanie także możliwość realizowania obowiązku nauki, w tym zdobycia kwalifikacji zawodowych, w formach pozaszkolnych.    Obecnie podstawową bazę do kształcenia praktycznego uczniów szkół zawodowych stanowią warsztaty szkolne, funkcjonujące w formule gospodarstwa pomocniczego jednostki budżetowej. Większość warsztatów nie jest w stanie sprostać wymogom programowym oraz wymogom nowoczesnego kształcenia ze względu na duży stopień dekapitalizacji wyposażenia technodydaktycznego, a także obsadę kadrową o niskich kwalifikacjach formalnych (bez wyższego wykształcenia). Zachodzące w gospodarce przekształcenia własnościowe pogorszyły sytuację warsztatów szkolnych, zostały zerwane więzy kooperacyjne z przedsiębiorstwami, a wyroby warsztatów, ze względu na stosowane technologie, przestały być konkurencyjne na rynku. Dlatego też od 1996 r. na bazie większych warsztatów szkolnych tworzone są nowe formy organizacyjne kształcenia praktycznego - centra kształcenia praktycznego. Są to placówki międzyszkolne, jedno- lub wielobranżowe, dobrze wyposażone w nowoczesny sprzęt techniczny i oprzyrządowanie dydaktyczne. Do podstawowych zadań centrów należy organizowanie zajęć praktycznych dla uczniów i słuchaczy z zakresu nowoczesnych technik i technologii oraz zarządzania przedsiębiorstwem. Dostęp do bazy dydaktycznej centrów ułatwia szkołom prowadzącym kształcenie zawodowe dokonywanie szybkich zmian w kierunkach kształcenia, a tym samym szybsze reagowanie na potrzeby rynku pracy.    Aktualnie w całym kraju funkcjonuje 75 centrów o różnych profilach: mechanicznym, budowlanym, hotelarsko-gastronomicznym, rolniczym, elektroniczno-elektrycznym itd. Odbywa w nich naukę zawodu ponad 100 tys. uczniów. Centra współpracują z urzędami pracy, realizując również zadania dokształcania i przekwalifikowania osób pozostających bez pracy. Są także ośrodkami doskonalenia nauczycieli, a w perspektywie stanowić będą główną bazę do przeprowadzania zewnętrznych egzaminów zawodowych.    Tworzenie i rozwijanie wyspecjalizowanej bazy centrów wymaga zaangażowania i wsparcia finansowego nie tylko ze strony budżetu, ale także regionalnych i lokalnych podmiotów gospodarczych, samorządowych, związków i organizacji branżowych.    Założeniem systemowym jest jednak oparcie kształcenia praktycznego w jak największym stopniu o zakłady pracy (pracodawców). Dotyczyć to będzie w głównej mierze dwuletniej szkoły zawodowej, w której kształcenie specjalistyczne na poziomie kwalifikacji robotniczych i równorzędnych powinno być szczególnie silnie związane z rynkiem pracy i co za tym idzie - lokalnymi oczekiwaniami pracodawców. Kształcenie praktyczne u pracodawcy będzie się odbywało zarówno w formule młodocianego pracownika (np. w zawodach rzemieślniczych i usługowych), jak i ucznia. Projektowane rozwiązania zakładają stworzenie, poprzez odpowiednie uregulowania prawne, zachęt dla pracodawców do przyjmowania uczniów na naukę zawodu oraz partycypowania w tworzeniu nowoczesnej bazy kształcenia praktycznego.    Kształcenie profilowe w trzyletnim liceum będzie związane z szeroko rozumianą ofertą szkoły oraz z możliwością wyboru przez ucznia indywidualnej ścieżki profilowej. Realizacja ścieżek dotyczyć będzie zarówno uczniów liceum o tzw. profilu ogólnym (profilowanym według ścieżek akademickich), jak i liceum o profilu zawodowym. Liceum profilowane zawodowo ma zapewnić absolwentom kanon wykształcenia ogólnego i dać szerokoprofilowe podstawy zawodowe umożliwiające podjęcie kształcenia w różnych zawodach różnymi ścieżkami edukacyjnymi, często w znacznie skróconym, w stosunku do dzisiejszego stanu, okresie nauczania. Pozostawienie dość szerokiego obszaru profilowania zawodowego sprzyjać będzie elastyczności kształcenia z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb uczniów i zmieniającego się rynku pracy. W ramach składnika profilowego, oprócz kształcenia ogólnozawodowego, będzie także istniała możliwość zdobycia określonych kwalifikacji poprzez kształcenie praktyczne - modułowe kursy kwalifikacyjne.    Uczeń będzie konstruować swoją indywidualną ścieżkę profilową w pierwszym roku nauki, po zapoznaniu się z możliwościami, jakie daje szkoła, lokalna gospodarka oraz dostępne instytucje edukacyjne wyższego stopnia, i realizować ją obok obowiązkowego wykształcenia ogólnego w drugim i trzecim roku nauki w liceum.    Sprawą, która wymaga rozstrzygnięcia na obecnym etapie prac, pozostaje kwestia ustalenia ostatecznej listy profili zawodowych w przyszłym liceum.    W obecnym systemie szkolnym profile kształcenia zawodowego określone rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 29 lipca 1998 r. w sprawie profili kształcenia zawodowego (DzU nr 102, poz. 649) funkcjonują w czteroletnim liceum technicznym. Ustalonych 12 profili odpowiada dziedzinom (na poziomie sekcji i działów) działalności gospodarczej występującym w Polskiej Klasyfikacji Działalności wprowadzonej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 października 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (DzU nr 128, poz. 829).    Zgadzam się z opinią pana posła, że profile te powinny ulec pewnej modyfikacji, jednakże ich układ branżowy, np. ekonomiczno-administracyjny, mechaniczny, rolniczo-spożywczy itp. w dużej mierze nadaje się do wykorzystania w projekcji profilowania prozawodowego w nowym liceum. Wskazują na to zarówno propozycje zgłaszane przez różne organizacje i stowarzyszenia branżowe, również związane z budownictwem, jak i doświadczenia oraz opinie nauczycieli liceum technicznego. Układ branżowy umożliwia ukształtowanie umiejętności ogólnozawodowych, które w dalszym procesie edukacyjnym mogą być przenoszone na kwalifikacje zawodowe, pozwalając wykonywać czynności wynikające z wymagań konkretnego stanowiska pracy. Układ ten nie eliminuje umiejętności ponadzawodowych wspólnych dla wielu branż - obszarów zawodowych. Rozwiązanie takie jest korzystne ze względów ekonomicznych, gdyż ukształtowanie umiejętności ogólnozawodowych pozwala skracać cykl kształcenia na poziomie szkoły policealnej (0,5-1,5 roku).    Kształcenie zawodowe specjalistyczne w dwuletniej szkole zawodowej i szkole policealnej w początkowym okresie prowadzone będzie w dotychczasowych zawodach ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego, określonej rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 18 grudnia 1997 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (DzU z 1998 r. nr 4, poz. 9 oraz z 1999 r. nr 52, poz. 535). Klasyfikacja aktualnie obejmuje 179 zawodów. Dla większości zawodów zostały już opracowane podstawy programowe oraz przykładowe programy nauczania.    Jednakże docelowo w kształceniu zawodowym zakłada się odejście od kształcenia w poszczególnych zawodach i przejście na system kwalifikacji zawodowych. Podejście to, wraz z zapewnieniem wymaganego poziomu jakości i efektywności kształcenia, będzie tworzyło warunki porównywalne do rozwiązań europejskich. Najodpowiedniejszym, w związku ze swoimi licznymi, sprawdzonymi zaletami, systemem zdobywania kwalifikacji zawodowych jest system kształcenia modułowego, łączący teorię z praktyką. Umożliwia on także przenikanie systemu kształcenia szkolnego z systemem późniejszego doskonalenia zawodowego lub przekwalifikowania zawodowego.    Planuje się wprowadzenie programów nauczania bazujących na modułach umiejętności zawodowych MES (Modular of Employable Skills). Koncepcja ta została wypracowana przez Międzynarodową Organizację Pracy. Kształcenie oparte na programach modułowych według metodologii MES daje pełną elastyczność w zdobywaniu kwalifikacji zawodowych, zapewnia ścisłe powiązanie treści programowych z zadaniami zawodowymi, operuje nowoczesnymi metodami kształcenia i środkami dydaktycznymi.    Na zakończenie, dziękując panu posłowi za zainteresowanie problemami edukacji na rynku pracy oraz wrażoną troskę o przebieg reformy edukacji na poziomie ponadgimnazjalnym, pragnę zapewnić, że Ministerstwo Edukacji Narodowej dołoży wszelkich starań, aby wdrażanie kolejnych etapów reformy odbywało się zgodnie z założonymi celami i przyjętym harmonogramem.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Wojciech Książek    Warszawa, dnia 18 października 1999 r.