Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie projektu pozbawienia prokuratorów prawa do stanu spoczynku

   W związku z pismem z dnia 5 czerwca br., SPS-0202-679/98, w sprawie interpelacji pana posła Jerzego Jaskierni, w której krytycznie oceniana jest propozycja ponownego objęcia prokuratorów obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, jaka jest zawarta w przekazanym Sejmowi do rozpatrzenia projekcie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uprzejmie informuję, że nie podzielam opinii, jakoby przywrócenie stanu, jaki w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych prokuratorów istniał przed 1 stycznia 1998 r. powodowało obniżenie rangi tego zawodu i było sprzeczne z zasadą państwa prawnego.    Pragnę zwrócić uwagę, że prace nad reformą ubezpieczeń społecznych nieprzypadkowo ukierunkowano na unifkację systemów emerytalno-rentowych i wyeliminowanie systemów zaopatrzeniowych finansowanych bezpośrednio z budżetu państwa, a właśnie takim systemem jest funkcjonujący od pół roku system uposażeń sędziowskich i prokuratorskich. Obecnie obowiązujący system ubezpieczeń społecznych od dawna był powszechnie krytykowany jako kosztowny, nieprzejrzysty i niesprawiedliwy, a co najważniejsze w latach 90. ujawnił się kryzys ubezpieczeń społecznych, który może doprowadzić do załamania możliwości finansowania w nieodległej perspektywie 10-15 lat.    Jednym z przejawów kryzysu jest niewątpliwie sukcesywne zwiększanie stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne, która wzrosła z 25% funduszu płac w roku 1981, poprzez 38% w latach 1987-1989 do 45% obecnie. Konieczność tak znacznego zwiększenia składki w celu zapewnienia środków na wydatki na emerytury, renty i inne świadczenia pieniężne świadczy o coraz większych trudnościach z zapewnieniem samowystarczalności finansowej Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W rezultacie wzrastają także obciążenia budżetu państwa, który jak wiadomo jest gwarantem wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego.    Poziom obciążeń PKB wydatkami na emerytury i renty przewyższa w Polsce 15%, podczas gdy wydatki te na ogół nie przekraczają 8% w krajach o porównywalnym dochodzie na 1 mieszkańca, a 11% w Europie Zachodniej. Według prognoz demograficznych po 2006 roku z samych tylko przyczyn demograficznych nastąpi dalszy wzrost relacji osób pobierających świadczenia do osób płacących składki (tzw. systemowego współczynnika obciążenia). Wiek emerytalny będą bowiem w tym czasie osiągać pokolenia powojennego wyżu demograficznego. Scenariusze przewidywanych wydatków publicznych na emerytury i renty dobitnie wskazują, że udział wydatków na nie może wzrosnąć nawet do 22% w 2035 roku.    Przeciwdziałanie powyższym trendom nie będzie skuteczne, jeżeli nie nastąpi gruntowna reforma całego systemu.    Aby zapobiec pogłębieniu się kryzysu oraz aby w przyszłości osiągnąć długookresową stabilność systemu, rząd przygotował pakiet ustaw kompleksowo reformujących ubezpieczenia społeczne. Część z nich, tj. ustawa o funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz ustawa o pracowniczych programach emerytalnych, określające szkielet przyszłego systemu emerytalnego, zostały już uchwalone przez Sejm poprzedniej kadencji. Aktualnie w Sejmie trwają prace nad projektami reformującymi podstawową część systemu repartycyjnego, tj. projektem ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.    Propozycje uregulowań prawnych nowego systemu emerytalno-rentowego realizują zamiar objęcia jednym systemem wszystkich pozarolniczych grup społeczno-zawodowych. Uznano, że takie rozwiązanie jest optymalne, ponieważ powodzenie reformy zależy od unifikacji systemów emerytalnych i oparcia ich na składce ubezpieczeniowej. Aby to nastąpiło, powinno nastąpić wyeliminowanie systemów zaopatrzeniowych finansowanych bezpośrednio z budżetu państwa.    Pragnę nadmienić, że z uwagi na przepisy art. 180 ust. 3-5 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (DzU nr 78, poz. 486) odstąpiono od zamiaru ponownego objęcia sędziów powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, z którego zostali wyłączeni dopiero od dnia 1 stycznia 1998 r. Uczyniono tak, mimo że zasadę nieusuwalności oraz zasadę przenoszenia w stan spoczynku wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach, wprowadzono w celu zapewnienia sędziemu rzeczywistej niezawisłości, a sądownictwu odpowiedniej rangi, tak aby zasada równoważenia się władz (ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej) nie była tylko sloganem. Można natomiast dyskutować, czy przepisy te wprowadzono po to, aby ta grupa zawodowa miała być wyłączona z obowiązku ubezpieczenia społecznego, a ponadto aby wyłączenie to miało w istocie umożliwić otrzymywanie uposażeń znacznie przewyższających poziom świadczeń emerytalno-rentowych, jakie przysługiwałyby z ubezpieczenia społecznego. Przepisy konstytucji nie dają natomiast podstaw do wyłączenia z obowiązku ubezpieczenia społecznego także grupy zawodowej prokuratorów. Dlatego w projekcie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zamieszczono stosowne zapisy przywracające od dnia 1 stycznia 1999 r. stan, jaki w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych prokuratorów istniał przed 1 stycznia 1998 r.    Nie mogę podzielić opinii, że propozycja ponownego objęcia prokuratorów obowiązkiem ubezpieczenia społecznego jest sprzeczna z zasadą państwa prawnego. Przeciwnie, uważam, że różnicowanie systemów emerytalnych prokuratorów i pozostałych grup zawodowych kłóci się z zasadą równego traktowania obywateli w zakresie zabezpieczeń finansowych, jakie im przysługują z racji osiągnięcia określonego wieku umożliwiającego przejście na emeryturę lub rentę, których odpowiednikiem jest przejście w stan spoczynku.    Proponowane przez rząd w projekcie ustawy o emeryturach i rentach... jednolite zasady wymiaru świadczeń emerytalnych i rentowych są zgodne z zasadą państwa prawnego, ponieważ wysokość tych świadczeń zależałaby od wielkości indywidualnego kapitału, na który składałyby się wszystkie składki na ubezpieczenie wpłacone przez ubezpieczonego lub w jego imieniu przez pracodawcę albo budżet państwa. Sprzeczny z tą zasadą jest natomiast postulat, aby wymiar świadczeń przysługujących po osiągnięciu wieku emerytalnego zależał od wykonywanego zawodu.    Pragnę przypomnieć, że właśnie brak związku przyszłych uprawnień emerytalnych z wielkością wkładu do systemu (składki) w połączeniu z niejasnością kryteriów i przyczyn ich powstawania utrwaliły przekonanie, że system emerytalno-rentowy stanowi wypadkową arbitralnych decyzji organów państwa, podejmowanych często ad hoc pod naciskiem krótkookresowych konieczności gospodarczych lub silnego lobby różnych grup zawodowych.    W dniu 29 maja br. odbyło się w Sejmie RP pierwsze czytanie projektów obu ustaw dotyczących reformy całego systemu ubezpieczeń społecznych, tj. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Obie ustawy zostały skierowane do rozpatrzenia przez nadzwyczajną komisję sejmową. O ostatecznym ich kształcie zadecyduje zatem parlament.    Pragnę jednak podkreślić, że reforma systemu ubezpieczeń społecznych powiedzie się, jeżeli w jej wyniku doprowadzi się do unifikacji systemów emerytalnych i oparcia ich na składce ubezpieczeniowej oraz nastąpi wyeliminowanie systemów zaopatrzeniowych finansowanych bezpośrednio z budżetu państwa.    Minister    Longin Komołowski    Warszawa, dnia 26 czerwca 1998 r.