Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie skutków reformy oświatowej dla szkolnictwa zawodowego i technicznego

   W związku z przesłaną interpelacją posła Jerzego Jaskierni w sprawie skutków reformy oświatowej dla szkolnictwa zawodowego i technicznego, przedstawiam uprzejmie stanowisko w kwestiach podniesionych w interpelacji.    Ogłoszona w styczniu koncepcja wstępna reformy edukacji wytyczyła ogólne kierunki zmian. Po szerokiej debacie publicznej, która potwierdziła raz jeszcze, że odczuwana jest powszechnie potrzeba zmian w systemie edukacji, opracowano projekt reformy. Projektowana reforma ma stworzyć taki system, który zarówno ułatwi realizację nowych, twórczych pomysłów innowacyjnych w edukacji, jak i pomoże ogółowi nauczycieli dobrze uczyć i wychowywać. Nie chcemy burzyć tego co dobre, także w szkołach zawodowych i technikach. Kompleksowość projektowanych zmian jest koniecznością, by system edukacji został dostosowany do wielkich przemian ustrojowych państwa oraz by był wewnętrznie spójny i drożny. Przebudowie musi zatem ulec również system kształcenia zawodowego. Projekt przewiduje utworzenie pogimnazjalnej szerokoprofilowej szkoły zawodowej, w której nauka ma trwać 2 lata, a jej ukończenie umożliwi uzyskanie tytułu robotnika wykwalifikowanego w wyuczonym zawodzie. Kształcenie umiejętności praktycznych, które nie wymaga kosztownego wyposażenia technodydaktycznego powinno być realizowane w szkole (pracownie, warsztaty ćwiczeń). Kształcenie wymagające kosztownych stanowisk powinno odbywać się w centralach kształcenia praktycznego lub w przedsiębiorstwach i zakładach rzemieślniczych. Nauka w tej szkole ma zakończyć się zewnętrznym egzaminem z kwalifikacji zawodowych, w których określaniu powinni uczestniczyć przedstawiciele pracodawców. Programy dla 2-letniej szkoły zawodowej będą tworzone na bazie podstaw programowych dla zawodów robotniczych (do końca 1998 r. będą opracowane dla wszystkich zawodów określonych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego), a w przyszłości na podstawie standardów kwalifikacji zawodowych.    Na bazie trwającego w 145 liceach technicznych eksperymentu powstanie nowy typ szkoły-liceum profilowane o profilu zawodowym. W 3-letnim cyklu kształcenia szkoła ta ma przygotować ucznia do dalszego kształcenia specjalistycznego. Przejmie ona kształcenie w wydzielonych obecnie profilach, a także założenia programowo-organizacyjne liceum technicznego. Liceum profilowane ma zakończyć się maturą, a jednym z wybieranych przedmiotów na egzaminie maturalnym może być któryś z przedmiotów zawodowych. Absolwent będzie przygotowany do dalszego kształcenia specjalistycznego i w efekcie do zdobycia zawodu w policealnej szkole zawodowej (technik) lub na studiach wyższych (inżynier lub licencjat).    Policealne szkoły zawodowe będą umożliwiać zdobycie kwalifikacji zawodowych na poziomie średnim absolwentom liceów profilowanych, którzy nie podejmą studiów. Nauka w tych szkołach powinna być dopasowana do poziomów kompetencji zawodowych zdobytych w liceum profilowanym, a więc zróżnicowana pod względem programu i czasu trwania. Jednoroczny cykl przewidziany jest dla absolwentów, jeśli wybrany zawód jest zgodny z profilem szkoleniowego liceum. Cykl 2-letni przewidziany jest przy wyborze innego zawodu.    W policealnych szkołach zawodowych będzie miało miejsce wyłącznie kształcenie umiejętności zawodowych, co pozwoli zastosować bardziej wydajny niż obecnie w technikach sposób kształcenia. Powinien to być system modułowy, którego liczne zalety zostały już sprawdzone i który umożliwia przenikanie z systemu późniejszego doskonalenia bądź przekwalifikowania zawodowego. W kształceniu w szkole policealnej wykorzystane będą w pełni doświadczenia z obecnych techników. Nauczyciele z techników będą mogli uczyć w liceach profilowanych i w szkołach policealnych. Programy modułowe tworzone będą na bazie podstaw programowych dla zawodów występujących w technikach. Podobnie jak w szkołach zawodowych, edukacja w szkołach policealnych kończyć się będzie zewnętrznym egzaminem zgodnym ze standardami dla danego zawodu.    Odpowiadając na pytania postawione przez pan posła Jerzego Jaskiernię pragnę stwierdzić:    1. Projektowane w ramach reformy edukacji rozwiązania oparte są na założeniu, że system edukacji powinien umożliwiać dobre przygotowanie kadr dla potrzeb gospodarki, kierunki kształcenia powinny uwzględniać potrzeby rynku pracy, absolwenci szkół średnich powinni być dobrze przygotowani do studiów i podnoszenia swoich kwalifikacji w innych formach szkolenia. Tak podejmowana reforma powinna umożliwiać spełnienie rosnących aspiracji edukacjnych młodzieży, poprawić warunki pracy nauczycieli. Dostrzegamy złożoność problemów, które niesie reforma, jesteśmy świadomi trudności i koniecznego wysiłku potrzebnego do ich rozwiązywania. Rodzące się więc obawy w różnych środowiskach przyjmujemy ze zrozumieniem. Jesteśmy przekonani, że szeroka dyskusja społeczna nad projektem reformy, tak jak wcześniej nad jej koncepcją, przyczyni się do szerszego poznania istoty reformy, pozwoli na przyjęcie najlepszych rozwiązań oraz usunie istniejące obawy.    2. Planowane rozwiązania przebudowy systemu kształcenia zawodowego są oparte na założeniu szkolnego szerokoprofilowego kształcenia zawodowego, które ułatwi zdobywanie umiejętności specjalistycznych w ciągu całego okresu aktywności zawodowej w formach szkolnych lub w formach pozaszkolnych, zarówno dla młodzieży, jak i dorosłych w ramach kształcenia ustawicznego. Wzmocnienie roli centrów kształcenia praktycznego w systemie edukacji zawodowej i powiązanie ich z systemem kształcenia ustawicznego pozwoli szkołom na łatwiejsze dostosowywanie kształcenia do zmieniającego się zapotrzebowania rynku pracy.    3. Młodzież kończącą gimnazjum będzie w wieku 16 lat i jeśli nie podejmie dalszej nauki w szkole zawodowej lub w liceum profilowanym będzie mogła być przygotowana do pracy na kursach przysposobienia zawodowego w centrach kształcenia praktycznego lub w innych formach pozaszkolnych w ramach wypełniania obowiązku nauki, np. w zakładach rzemieślniczych czy innych lub w ramach kształcenia ustawicznego dla dorosłych. W nowym ustroju w kształceniu ustawicznym przewiduje się, że uczniowie, którzy z różnych powodów nie mogli wykształcić się w systemie stacjonarnym dla młodzieży, będą mogli uzupełnić wykształcenie w 3-letnim liceum profilowanym, w 2-letnim liceum uzupełniającym, w pomaturalnej średniej szkole zawodowej będą mogli zdobyć nowe kwalifikacje, a w formach edukacji pozaszkolnej będą mogli przygotować się do poprawki egzaminu maturalnego lub do pracy zawodowej. Działalność tę będą prowadzić centra kształcenia ustawicznego (samorząd wojewódzki), szkoły dla dorosłych (samorząd powiatowy), placówki kształcenia ustawicznego (wyższe uczelnie).    4. Obowiązek nauki dotyczy nauki w szkole podstawowej i w gimnazjum oraz w innych formach szkolnych i pozaszkolnych do 18 roku życia.    5. Jedną z wielu przyczyn występowania braku możliwości pełnego zatrudnienia absolwentów szkół zasadniczych i średnich szkół zawodowych jest niewątpliwie niedostosowanie kierunków kształcenia do potrzeb gospodarki lokalnej. Właśnie temu, by system edukacji był pod tym względem sprawniejszy i efektywniejszy, będzie służyć przekazanie prowadzenia szkół średnich samorządom powiatowym i wojewódzkim, udział pracodawców w organizacji kształcenia zawodowego oraz umożliwienie szkołom kształcenia według własnych programów. Jednoresortowe zarządzanie systemem edukacji, udział resortów w określaniu podstaw programowych w zawodzie i profilu kształcenia, standardów wymagań egzaminacjynych, klasyfikacji zawodów umożliwi z kolei kształtowanie spójnej polityki edukacyjnej państwa.    Podsekretarz stanu    Wojciech Książek    Warszawa, dnia 30 lipca 1998 r.